Elektronik Sözleşmeler

elektronik sözleşme

GİRİŞ

Dünya, (çoğunlukla tüketse de)  hala üretiyor, ürettikleriyle değişiyor, yenilikler ise bambaşka gelişimleri beraberinde getiriyor. Hukuk ise teknolojik gelişmelerin izini sürerek değişimi kaçınılmaz olan alanların başında geliyor. Muhafazakâr yapısını teknolojik evrimin akışıyla yumuşatması adeta vazifesi artık.. Çünkü hukuk ve teknoloji beraber ilerlemezse yüzyıllardır işlemeye çalışan adalet mekanizması paslanabilir. Bu kapsamda bilişim hukuku, hukuk ve adaletin ve teknolojinin beraber ilerlemesine katkı sunmaktadır. ( bilişim suçları, bilişim hukuku )

Günümüzde internet kullanımının artması, insanların bilgi paylaşımının hızlanmasına, ticari hayatın canlanmasına ve mekan kavramının önemini bazı alanlarda yitirmesine neden olmuştur. İnsan ilişkilerinin hızlanmasıyla artan ticari olanaklar artık dijitalleşmiş, hukukun icrası ise elektronik ortamlara taşınmaya başlamıştır. Elektronik ortamda gerçekleşen ticari hayatın aracı olan elektronik sözleşmeler, günümüzde oldukça yaygın ve vazgeçilmez hale bürünmüştür. Bugün bu yazımızda insanlığın, dolayısıyla hukukun güncel hayatta işleyiş hızını ikiye katlayan ve daha verimli hale getirerek bürokrasinin getirdiği zorlukları biraz olsun azaltan e-sözleşmeleri inceleyeceğiz.

ELEKTRONİK SÖZLEŞME NEDİR, TÜRLERİ NELERDİR?

E-sözleşmeler, dijital vasıtalar kullanılarak, elektronik ortamda kurulabilen sözleşme türlerini ifade eder. “Elektronik” terimi aslında yeni bir sözleşme tipini değil, sözleşmesinin kuruluş aşamasındaki yöntemini ifade etmektedir.  Mekan unsuru bu sözleşme tipinde elektronik cihazlar aracılığıyla karşılanır. Elektronik ortamlar telefon, internet, televizyon vb. kapsamaktadır. Bu sözleşmelerin kurulması için internet kullanımı zorunlu olmamakla beraber günümüzde internet üzerinden meydana getirilme oranı artmıştır.

2004 yılında, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 14. Maddesinde bir değişiklik ile, güvenli elektronik imzanın ispat gücü, el ile atılan ıslak imza ile eşitlenmiş, aynı hukuki sonuçları doğuracağı ifade edilerek dijital ortamda kurulacak sözleşmelerin de temeli atılmıştır. Bu bakımdan, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’nun 4. maddesinde tanımlanan güvenli elektronik imza “E-İmza” da önem teşkil etmektedir.  Sonrasında, 6098 sayılı Kanun’un 15. maddesinde de yazılı şekle bağlı elektronik sözleşmelerin kurulması bakımından önem taşıyan güvenli elektronik imzanın, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukukî sonuçlarını doğuracağı ifadesine yer verilmiştir. Ayrıca, AB’ye uyum sürecine paralel olarak 23.10.2014 tarihinde 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kabul edilmiştir. Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a göre, “Telefon, çağrı merkezi, faks, otomatik arama makinesi, akıllı ses kaydedici sistem, elektronik posta ve kısa mesaj gibi vasıtalar aracılığıyla yapılan sözleşmeler, elektronik sözleşmelerdir.” ( bilişim suçları, bilişim hukuku, internet hukuku )

E-sözleşmeler konusu itibariyle mal satışı, dijital ürün satışı, hizmet temini sözleşmeleri, bilgi temini gibi işlemleri kapsamaktadır. Mal satışına ilişkin elektronik sözleşmeler elektronik ortamda satış işlemini kurarken ifa noktasında fiziksel bir ortama ihtiyaç duyar. Kurye, posta vb. yollar bu sistemin işleyişindeki temel araçlardandır. Salgın sürecindeki istatistiklere göre bu türde sözleşmelerin sayısı günden güne artmaktadır. Dijital ürün satımına yönelik sözleşme tipi ise hem kurulması hem ifası yönünden dijital bir ortama ihtiyaç duyar. Hizmet teminine ilişkin sözleşme türü de kurulması ve ifası açısından elektronik ortamın yeterli olduğu türlerdendir. Bu sözleşme türünde örnek olarak  kolay bir biçimde seyahat rezervasyonları yapılabilmektedir. İnternet üzerinden kısa bir süreçte gerçekleştirilebilen bu işlemler günümüz modern dünyasının artık vazgeçilmezleri haline gelmiştir.

ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN KURULUŞU

E-sözleşmeler aslında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 1. maddesinde de bahsedilen klasik sözleşmelerin kurulma aşamalarını içermektedir. TBK madde 1’e göre, “sözleşme, iki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun iradelerini açıklamaları ile kurulur.” Bu hüküm uyarınca kuruluş için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları yeterli olup şekil zorunluluğu getirilmemiştir. Elektronik sözleşmenin kurulabilmesi, irade beyanlarının elektronik bir ortamda açıklanmış olmasını gerektirir. Tarafların fiziksel ortamdaki beyanları resmiyette e-sözleşmeleri meydana getiremez.

Elektronik sözleşmelerin kurulmasına ilişkin birtakım özel düzenlemeler, Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşmelerin kurulmasını düzenleyen maddelerinde (md. 1-11) değil; Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da (md. 3-5) yer almaktadır. Elektronik sözleşmelerde beyanın, web sitesi veya elektronik posta gibi elektronik ortamda bulunan farklı iletişim araçları kullanılarak yapılması, Türk Borçlar Kanunu’nda tanımlanan önerinin niteliğini etkilemez, bu beyan öneri olarak kabul edilir. Elektronik sözleşmeler için bir diğer ayrım, sözleşmenin kurulması aşamasında kullanılan elektronik araçların tarafların beyanlarını karşı tarafa ne şekilde ve ne zaman ilettiğinin tespiti ile mümkündür. Dijital ortamda kullanılan iletişim araçlarına göre hazırlar arası veya hazır olmayanlar arası elektronik sözleşme olarak ayrım yapılabilir. TBK’ nın 4. maddesinin 2. Fıkrası ;  “Telefon, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri, hazır olanlar arasında yapılmış sayılır.” hükmüyle açıkça E-Sözleşme’nin, doğrudan iletişim sağlayan elektronik araçlarla yapılması halinde hazırlar arası sözleşme olarak kabul edileceğine işaret etmiştir. “İnternet üzerinden hazırlar arasında kurulan sözleşmelerde, kabul beyanında bulunulduğu anda beyan karşı tarafa ulaşır ve bu andan itibaren sözleşme kurulmuş ve hüküm ifade etmeye başlamış olur. Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmelerde, kabul beyanı, muhatabın bağlı olduğu sunucuda veya e-posta kutusunda onun ulaşabileceği şekilde kaydedildiği anda varmış sayılır, beyanın bilgisayara yüklenmiş olması gerekmez.” (Altınışık, s. 51-52; İnal, s. 117, 134; Kırca, s. 110; Sarıakçalı, s. 56; Sözer, s. 102)  Ayrıca sözleşmenin taraflarından birinin tüketici olması durumunda elektronik sözleşmeler Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile ayrı bir nitelendirilme yapılarak mesafeli sözleşme olarak düzenlenmektedir.

Bu durumda, elektronik sözleşmenin kurulmasından önce, karşı tarafın ayrıca Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde öngörülen konularda ve biçimde önceden bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bu yükümlülüğün tüketicinin korunması amaçlı kaldırılması engellenmiştir.

Kanun, elektronik ticaret faaliyetinde bulunan hizmet sağlayıcılara, yani elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişilere, elektronik sözleşmelerin kurulması sürecinde, karşı tarafa bilgi verme ve verileri koruma yükümlüğü yüklemiş; bu yükümlüklere uymayanlar için (md. 12’de) cezaî yaptırımlar öngörmüştür. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus da bilgilendirme yükümlülüğün sözleşmenin kurucu şartlarından olmaması, riayet edilmemesinin yalnızca cezai yaptırımı doğurmasıdır. Ayrıca mesafeli sözleşmelerde, tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.(MSY md.9)

SONUÇ

İnternet kullanımının yaygınlaşmasıyla kuvvetlenen iletişim ağı, ticari hayatın soyut mekânlarda da işlemesine imkân vermiştir. Özellikle küreselleşmenin artması ve salgın gibi sebepler sözleşme taraflarının fiziki ortamlarda buluşmasını engellerken, sanal ortamların gücünü ve faydasını gözler önüne sermiştir. Hukukun yavaş işleyen bürokrasiden biraz olsun sıyrılması ise verimliliği beraberinde getirmiştir. Tabi e-sözleşmelerin yaygınlaşması da iç hukuk açısından belirsizliklerin ve tartışmaların giderilmesini ve özel düzenlemelere gereksinimi arttırmaktadır. Ayrıca bu sözleşmelerin sağlıklı işleyişi için internet ortamındaki güvensiz görünümü halk nezdinde giderilmeli, bilinçli kullanım için çalışmalar sürdürülmelidir. Tüketicinin haklarının farkında olması, hukuka dolayısıyla topluma güvenini tazeleyecek, kümülatif faydayı beraberinde getirecektir.

KAYNAKÇA

http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2015-119-1498

https://www.kilinclaw.com.tr/e-sozlesmelerin-hukuktaki-yeri-tanimi-statusu/

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1198012

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/373445

http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/2020-3/7.pdf

http://www.erdem-erdem.av.tr/yayinlar/hukuk-postasi/turkiyede-elektronik-sozlesmeler/

7 comments

  • Yasemin

    Aslıhan hanım ellerinize sağlık.Başarılarınızın devamını dilerim.Av.Yasemin Arslan Işık

    • Aslıhan Yüceünüvar (author)

      Çok teşekkür ederim Yasemin Hanım.😊

      • Nurseda

        Aslıhan hanım çok açıklayıcı ve bilgilendirici bir yazı olmuş. Çok teşekkür ederiz

        • Aslıhan Yüceünüvar (author)

          Teşekkür ederim Nurseda Hanım. 😊

  • Sanem akça

    Aslıhan Hanım çok açıklayıçı yalın anlatımlı bir yazı olmuş ellerinize sağlık, hayatınızda başarılar dilerim.

    • Aslıhan Yüceünüvar (author)

      Çok sağ olun. 😊

  • Psychic affiliates In dermatology

    I was curious if you ever thought of changing the layout of your blog?
    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way
    of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having 1 or
    2 images. Maybe you could space it out better?

    My webpage Psychic affiliates In dermatology

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.