Kamu Görevlilerinin Sosyal Medya Paylaşımları ve Disiplin Soruşturması: Dijital Delil Ne Zaman Yeterlidir?
YAZAR: Meral BALSAK (Bilişim Teknolojileri Öğretmeni/ Araştırmacı/Yazar)
Disiplin soruşturmalarının önemli bir kısmı artık aynı şekilde başlıyor: Bir şikâyet dilekçesi, ekinde bir ekran görüntüsü ve kısa bir süre sonra gelen “savunmanızı veriniz” yazısı. Paylaşım bazen kamu görevlisinin kendi adını taşıyan bir hesaptan yapılmıştır, bazen de kimin kullandığı belli olmayan bir takma ad hesabından. Kimi zaman ortada bir paylaşım bile yoktur; yalnızca bir beğeni ya da bir WhatsApp grubuna üyelik vardır.
Bu dosyalarda iki ayrı soru birbirine karışıyor. Birincisi hukuki: Dijital ortamdaki bir davranış hangi şartlarda disiplin suçu sayılır ve idare cezayı nasıl gerekçelendirmek zorundadır? İkincisi teknik: O paylaşımı gerçekten o kişinin yaptığı nasıl kanıtlanır ve disiplin soruşturmacısı (muhakkik) bu kanıtı toplarken nereye kadar gidebilir?
Teknik değerlendirmede baştan bir ayrımı netleştirmek gerekiyor. Bir bulgu ya tespittir ya da olasılıktır. Tespit, sistem kayıtlarına dayanan ve bağımsız olarak doğrulanabilen bir olgudur. Olasılık ise birbirini destekleyen birkaç dijital izin bir araya gelmesiyle oluşur; izler güçlüyse “kuvvetli olasılık”, değilse “zayıf olasılık” denir. Ancak hiçbir olasılık, ne kadar kuvvetli olursa olsun, kendiliğinden tespite dönüşmez. Bu yazı boyunca delilleri bu üç basamaklı ölçekle değerlendireceğiz.
Kapsam notu: Bu yazı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurları esas alıyor. Emniyet mensupları (7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun), Türk Silahlı Kuvvetleri personeli (6413 sayılı Kanun), hâkim ve savcılar (2802 sayılı Kanun), öğretim elemanları (2547 sayılı Kanun) ve kamuda çalışan işçiler farklı disiplin rejimlerine tabidir. Bu gruplar için ilkeler büyük ölçüde benzer olsa da madde numaraları ve cezalar değişir. Mevzuat bilgisi Ekim 2026 itibarıyla günceldir.
657 sayılı Kanun sosyal medyaya nasıl uygulanıyor?
“Memurların sosyal medya kullanması yasak” algısının hukuki bir dayanağı yok. 1965 tarihli Kanun’da sosyal medyayı doğrudan düzenleyen bir hüküm bulunmuyor. Ama Kanun’daki genel ödev ve yasaklar mecradan bağımsız olarak uygulanıyor. Kısacası memur sosyal medyayı kullanabilir; yalnızca statüsü, hareket alanını sıradan bir vatandaşınkinden daha dar tutuyor.
Disiplin hukuku iki katmanlı çalışıyor. Birinci katmanda Kanun’un 6-16. maddelerindeki ödev ve sorumluluklar ile 26-31. maddelerindeki yasaklar yer alıyor. İkinci katmanda ise 125. maddede tek tek sayılan disiplin suçları ve bunların cezaları bulunuyor. Bir paylaşımın cezalandırılabilmesi için birinci katmandaki ihlalin 125. maddedeki somut bir bende doğru biçimde yerleştirilmesi gerekiyor.
Bentlerin çoğu internet öncesi bir dünyada yazıldığı için uygulamada sık sık 125. maddenin dördüncü fıkrasına başvuruluyor: “Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.” Bu hüküm kullanılacaksa idarenin, paylaşımın hangi bende neden benzediğini açıkça göstermesi gerekir. Aksi hâlde benzetme yoluyla ceza vermek, cezaların kanuniliği ilkesiyle çatışır.
Tablo 1. Sosyal medya dosyalarında en sık başvurulan hükümler
| Ödev / yasak | 125. maddedeki karşılığı | Ceza |
| m. 7 – Tarafsızlık | D-(o): Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak | Kademe ilerlemesinin durdurulması (1-3 yıl) |
| m. 7 – Tarafsızlık | E-(b): Yasaklanmış yayını veya siyasi ya da ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya kurumların herhangi bir yerine asmak ya da teşhir etmek | Devlet memurluğundan çıkarma |
| m. 7 – Siyasi partiye üye olmama | E-(c): Siyasi partiye girmek | Devlet memurluğundan çıkarma |
| m. 7 – Devlete bağlılık | E-(l): Terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, propagandalarını yapmak | Devlet memurluğundan çıkarma |
| m. 8 – Davranış | A-(e): Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak | Uyarma |
| m. 8 – İtibar ve güven | B-(d): Hizmet dışında memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranış | Kınama |
| m. 8 – İtibar ve güven | C-(ı): Hizmet içinde memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranış | Aylıktan kesme |
| m. 15 – Basına bilgi veya demeç verme yasağı | B-(m): Yetkili olmadığı hâlde basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek | Kınama |
| m. 16 – Resmî belge ve araçlar | B-(e): Devlete ait resmî araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak C-(c): Resmî belge, araç ve gereci özel menfaat sağlamak için kullanmak |
Kınama / Aylıktan kesme |
| m. 31 – Gizli bilgileri açıklama yasağı | D-(k): Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak E-(h): Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak |
Kademe ilerlemesinin durdurulması / Devlet memurluğundan çıkarma |
Siyasi paylaşımlar: En sert yaptırımların olduğu alan
Kanun’un 7. maddesi tarafsızlığı oldukça kesin bir dille düzenliyor:
“Devlet memurları siyasi partiye üye olamazlar, herhangi bir siyasi parti, kişi veya zümrenin yararını veya zararını hedef tutan bir davranışta bulunamazlar; görevlerini yerine getirirlerken dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi ayırım yapamazlar; hiçbir şekilde siyasi ve ideolojik amaçlı beyanda ve eylemde bulunamazlar ve bu eylemlere katılamazlar.”
Bir siyasi parti lehine ya da aleyhine sosyal medyada yapılan paylaşım ile meydanda söylenen söz arasında hukuken fark yok. Dijital ortamı farklı kılan şey, paylaşımın tarih ve saatiyle kayda geçmesi ve yıllar sonra bile bulunabilmesi.
Yaptırımlar kademeli. Siyasi partiye girmek (E-c) ve siyasi ya da ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart gibi materyalleri basmak, çoğaltmak veya dağıtmak (E-b) memurluktan çıkarma cezası gerektiriyor. Bir parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak (D-o) ise kademe ilerlemesinin durdurulmasıyla karşılanıyor. Bir ayrıntı burada önemli: E-(b) bendindeki “asmak veya teşhir etmek” ifadesi açıkça “kurumların herhangi bir yerine” bağlanmış durumda. Bu yüzden bir sosyal medya paylaşımını E-(b) kapsamına sokmak isteyen idare, ya bunun neden “dağıtmak” sayılması gerektiğini ya da dördüncü fıkradaki benzerlik bağını gerekçesiyle ortaya koymalı. Aşağıda ele alınan Hatice Deniz Aktaş dosyasında idare, çıkarma cezasını tam da bu yolla, E-(b) bendini dördüncü fıkrayla birlikte uygulayarak kurmuştu. “Paylaştı, o hâlde teşhir etti” demek ise yeterli değil.
Madde 15 ile madde 31 aynı şey değil
Kurumunu eleştiren ya da kurum içi bir bilgiyi paylaşan memur hakkında sık sık “15. maddeyi ihlal etti” deniyor. Oysa bu iki madde farklı şeyleri koruyor ve cezaları arasında ciddi bir fark var.
- madde, memurların kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermesini yasaklıyor; bu konuda yalnızca bakanın yetkili kıldığı görevliler konuşabiliyor. Karşılığı 125/B-(m), cezası kınama.
- madde ise kamu hizmetiyle ilgili gizli bilgilerin, görevden ayrılmış olsalar bile, yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanmasını yasaklıyor. Karşılığı bilginin niteliğine göre 125/D-(k) (kademe ilerlemesinin durdurulması) ya da 125/E-(h) (memurluktan çıkarma).
Pratikteki sonucu şöyle: Kurum içi bir yazının fotoğrafını çekip sosyal medyada paylaşmak “basına demeç vermek” değildir. Bu eylem, belgenin gizlilik derecesine göre 31. madde kapsamında değerlendirilir ve memurluktan çıkarmaya kadar gidebilir. Bunun yanında 16. madde, resmî belgelerin yetki verilen yerler dışına çıkarılmasını ve özel işlerde kullanılmasını ayrı bir yasak olarak düzenliyor.
“Ben yazmadım, sadece beğendim” savunması
Savunmalarda en sık duyulan cümlelerden biri bu. Tek başına bir dokunulmazlık sağlamıyor; ama beğeninin kendiliğinden ceza sebebi olmadığı da artık açık.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Melike/Türkiye kararı (başvuru no. 35786/19, 15/6/2021) bu konunun temel kararı. Başvurucu, Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı bir ilçe müdürlüğünde iş hukukuna tabi temizlik görevlisi olarak çalışıyordu. İş sözleşmesi, Facebook’ta başkalarına ait bazı siyasi ve eleştirel paylaşımları beğendiği gerekçesiyle, toplu iş sözleşmesine göre kurulan disiplin kurulunun kararıyla tazminatsız feshedildi. AİHM, beğeninin ifade özgürlüğü kapsamında olduğunu kabul etti; ama beğeninin içeriği üretmek ya da paylaşmakla aynı ağırlıkta olmadığını, aktif bir yayma iradesinden çok sempati ifadesi olduğunu vurguladı. Ulusal makamlar içeriklerin kaç kişiye ulaştığını ve işyerinde somut bir etki doğurup doğurmadığını incelemeden en ağır yaptırımı uyguladığı için Sözleşme’nin 10. maddesi ihlal edilmiş sayıldı.
Kararı memurlar açısından okurken atlanmaması gereken bir nokta var. AİHM, başvurucunun memur olmadığını ve iş hukukuna tabi bir çalışanın sadakat yükümlülüğünün memurunki kadar ağır olamayacağını özellikle belirtti. Yani aynı beğeni, siyasi tarafsızlık yükümlülüğü daha sıkı olan bir memur için farklı tartılabilir. Yine de kararın asıl mesajı memurlar için de geçerli: Beğeni otomatik bir ceza sebebi değildir; etkisinin dosyada gösterilmesi gerekir.
Bu yüzden bir beğeni ya da yeniden paylaşım incelenirken “beğendiğine göre içeriği benimsemiştir” varsayımıyla yola çıkılamaz. İdarenin, etkileşimin kamu hizmetine somut etkisini göstermesi gerekir.
Anayasa Mahkemesi idareden ne bekliyor?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün Lale Çalıkoğlu kararı (B. No: 2018/36354, 18/10/2022) bu alandaki ölçütleri somutlaştıran karar. Başvurucu, Antalya Büyükşehir Belediyesi Su ve Atıksu İdaresi’nde (ASAT) mühendisti. Sosyal medya paylaşımı yerel bir gazetede haberleştirilince kendisine “devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak” (125/A-e) gerekçesiyle uyarma cezası verildi. Anayasa Mahkemesi ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verirken idarenin ve mahkemelerin cevaplaması gereken altı ölçüt sıraladı:
- Memurlar da birer bireydir; siyasi görüş sahibi olma, ülke sorunlarıyla ilgilenme ve tercih yapma yönleri göz ardı edilemez.
- İfadenin dile getirildiği koşullar gözetilmeli; açıklamanın, memurun konumu ve görevinin içeriğiyle birlikte değerlendirildiğinde itibar ve güveni neden sarstığı gösterilmelidir. Memur, unvanı dâhil kamu görevinin sağladığı bir olanağı kullanmışsa bu da ortaya konmalıdır.
- Açıklamanın kamu hizmetinin sürekliliğini, etkinliğini ve verimliliğini nasıl etkilediği; cezayı gerekli kılan sonuçların (düzenin bozulması, hizmetin aksaması gibi) gerçekleştiği ya da kuvvetle muhtemel olduğu gösterilmelidir.
- Ödev ve sorumluluğun derecesi, görevlinin konumu ve görev alanıyla bağlantılı olarak belirlenmelidir.
- Cezanın zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiği ve açıklamanın kamu görevini etkileme derecesiyle orantılı olduğu gösterilmelidir.
- Bütün bu değerlendirmeler kalıp ifadelerle değil, açık, spesifik ve olaya özgü biçimde yapılmalıdır.
Bu karardan sonra sosyal medya dosyalarında belirleyici olan şey paylaşımın varlığı değil, disiplin kararının ve onu denetleyen mahkeme kararının bu ölçütlere olaya özgü cevaplar verip vermediği. Kalıp cümlelerle yazılmış bir gerekçe, Anayasa Mahkemesi önünde ihlal kararına giden en kısa yol.
Sınır nerede aşılıyor?
Bu güvenceler kamu görevlisine sınırsız bir ifade alanı tanımıyor. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, Hatice Deniz Aktaş ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası kararında (B. No: 2019/18481, 23/11/2022), sosyal medya paylaşımları nedeniyle memurluktan çıkarılan bir öğretmen bakımından ihlal bulmadı. İdare cezayı 125/E-(b) bendine, maddenin dördüncü fıkrasındaki benzerlik hükmüyle birlikte dayandırmıştı. Sendikanın başvurusu ise ayrıca kabul edilemez bulundu.
Mahkeme burada görevlinin konumuna ve ifadenin niteliğine odaklandı. Öğretmenliğin toplum üzerindeki etkisinin diğer kamu görevlerinden farklı olduğunu, öğretmenin sorumluluğunun okul duvarlarıyla sınırlı kalmadığını vurguladı. Başvurucu terörle mücadele operasyonlarını “devletin sivil halkı katlettiği” şeklinde nitelendirmiş, bölge halkını “öz savunma” yapmaya çağırmış ve direnişi “ölmemek için öldürmek” diye formüle etmişti. Mahkeme bu ifadelerin şiddeti kışkırttığı ve meşrulaştırdığı sonucuna vardı.
İki karar yan yana okunduğunda çizgi netleşiyor: Demokratik eleştiri ve ülke sorunlarına ilişkin görüşler koruma altında. Şiddeti meşrulaştıran, terörü öven ya da görevin kendisine duyulan güveni (öğretmenlik, yargı, kolluk gibi) doğrudan zedeleyen ifadeler ise korunmuyor.
Tablo 2. Yazıda başvurulan yargı kararları
| Karar | Künye | Olay | Sonuç |
| Lale Çalıkoğlu | AYM 1. Bölüm, B. No: 2018/36354, 18/10/2022 | ASAT’ta mühendis olarak çalışan başvurucuya sosyal medya paylaşımı nedeniyle uyarma cezası verilmesi | Anayasa m. 26 (ifade özgürlüğü) ihlali |
| Hatice Deniz Aktaş ve Eğitim-Sen | AYM 2. Bölüm, B. No: 2019/18481, 23/11/2022 | Şiddeti meşrulaştıran paylaşımlar nedeniyle öğretmenin memurluktan çıkarılması | Öğretmen yönünden ihlal yok; sendikanın başvurusu kabul edilemez |
| Nuri Tellioğlu | AYM 2. Bölüm, B. No: 2018/37232, 9/2/2023 | İlçe millî eğitim müdürünün kapalı WhatsApp grubuna üyeliği nedeniyle öğretmenliğe atanması | Anayasa m. 20 (özel hayata saygı) ihlali |
| Samet Ayyıldız | AYM 1. Bölüm, B. No: 2018/34548, 28/12/2021 | Devlet hastanesine hizmet veren özel şirket çalışanının iş bilgisayarındaki WhatsApp yazışmaları nedeniyle işten çıkarılması | Anayasa m. 20 ve m. 22 (haberleşme hürriyeti) ihlali |
| Melike/Türkiye | AİHM 2. Daire, no. 35786/19, 15/6/2021 | MEB’e bağlı birimde çalışan temizlik görevlisinin Facebook beğenileri nedeniyle işten çıkarılması | AİHS m. 10 (ifade özgürlüğü) ihlali |
| Bărbulescu/Romanya | AİHM Büyük Daire, no. 61496/08, 5/9/2017 | Özel şirket çalışanının iş için açılmış mesajlaşma hesabının izlenmesi | AİHS m. 8 (özel hayat) ihlali |
| Libert/Fransa | AİHM 5. Daire, no. 588/13, 22/2/2018 | Kamu tüzel kişisi bir işverenin (SNCF) iş bilgisayarındaki dosyaları incelemesi | AİHS m. 8 ihlali yok |
Usul: Dosyaların çoğu burada bozuluyor
İdari yargıda iptal edilen sosyal medya dosyalarının önemli bir kısmında sorun esasta değil, usulde. Dört nokta öne çıkıyor.
Savunma hakkı
Anayasa’nın 129. maddesi, savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini söylüyor; 657 sayılı Kanun’un 130. maddesi de savunma için verilecek sürenin yedi günden az olamayacağını hükme bağlıyor. Yargı içtihadı bir adım daha ileri gidiyor: Savunma istem yazısında hangi paylaşımın, hangi tarih ve saatte, hangi bende aykırı görüldüğü açıkça yazılmalı. “Sosyal medya paylaşımlarınız hakkında savunmanızı veriniz” gibi genel bir yazı, savunma hakkını fiilen kısıtlar ve işlemi sakatlar.
Zamanaşımı ve 2026 değişikliği
Kanun’un 127. maddesine göre fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde soruşturmaya başlanması gerekiyor. Maddenin ikinci fıkrası ise 23/1/2026 tarihli ve 7573 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle yeniden yazıldı (Resmî Gazete: 29/1/2026, sayı 33152). Yürürlükteki metin şöyle:
“Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir.”
Değişiklik iki yıllık üst sınırı korudu, buna iptal sonrası için yeni bir kural ekledi. İptal kararı idareye ulaştığında idare, kalan zamanaşımı süresi içinde ve mahkemenin gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebiliyor. Süre dolmuşsa ya da altı aydan az kalmışsa bu iş için altı ay daha tanınıyor.
Sosyal medya açısından asıl tartışmalı nokta eski paylaşımlar. Yıllar önce yapılmış ama silinmemiş bir paylaşım bugün fark edildiğinde iki yıllık süre paylaşım tarihinden mi işler, yoksa paylaşım yayında kaldığı sürece suç devam ediyor mu sayılır? Bu, eylemin “ani” mi “kesintisiz” mi olduğu tartışmasıdır ve dosyanın kaderini belirleyebilir. İdarenin bu konudaki tercihini gerekçesinde açıkça tartışması gerekir.
Tekerrür ve indirim
Cezası özlük dosyasından silinmeden aynı fiili tekrarlayan memura bir derece ağır ceza veriliyor. Geçmiş hizmetleri olumlu olan, ödül veya başarı belgesi almış memura ise bir derece hafif ceza uygulanabiliyor. İdare indirimi uygulamayacaksa bunun nedenini de yazmalı; aksi takdirde yargı denetiminde takdir yetkisinin gerekçesiz kullanıldığı sonucuna varılabiliyor.
Ceza davası ile disiplin soruşturması birbirini beklemez
- maddeye göre aynı olay nedeniyle ceza davası açılmış olması disiplin soruşturmasını geciktirmiyor; memurun ceza davasında mahkûm olması da olmaması da disiplin cezası verilmesine tek başına engel değil. Örneğin delil yetersizliğinden ya da fiil suç oluşturmadığı için verilen bir beraat, aynı eylemin disiplin suçu oluşturmasını engellemez. Bununla birlikte Danıştay’ın yerleşik yaklaşımına göre ceza mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla saptanan maddi olgular, örneğin paylaşımı memurun yapmadığının sabit olması, disiplin yönünden de göz önünde tutulur.
Teknik taraf: Paylaşımı gerçekten kim yaptı?
En zor dosyalar paylaşımın takma ad hesabından yapıldığı ya da hesabın ele geçirildiğinin ileri sürüldüğü dosyalar. İnternette tam anonim kalmak sanıldığından zordur; tek bir dikkatsiz oturum açma, kişinin kimliğine giden izi bırakabilir. Ama madalyonun öbür yüzü de aynı ölçüde önemli: İdare bir hesabı belirli bir memura bağlayacaksa bunu varsayımla değil, birbirini doğrulayan kayıtlarla yapmak zorunda.
Trafik kayıtları ve 5651 sayılı Kanun
Türkiye’de internet trafiğinin kayıt altına alınması 5651 sayılı Kanun’la düzenleniyor. Kanun’un 2. maddesindeki tanıma göre trafik bilgisi; taraflara ilişkin IP adresini, kaynak ve hedef port bilgisini, hizmetin başlama ve bitiş zamanını, hizmetin türünü, aktarılan veri miktarını ve varsa abone kimlik bilgilerini kapsıyor. Port bilgisi tanıma 2020’de 7253 sayılı Kanun’la girdi; “kaynak ve hedef” ifadesi ise 2026’da 7590 sayılı Kanun’la eklendi. Yani kanun koyucu da artık IP adresinin tek başına yetmediğini kabul ediyor.
Saklama yükümlülükleri sağlayıcının türüne göre değişiyor:
- Erişim sağlayıcılar (internet servis sağlayıcıları) trafik bilgilerini 6/1-(b) maddesi uyarınca altı aydan az, iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenen süre kadar saklıyor. Bu süre, erişim sağlayıcılara faaliyet belgesi verilmesine ilişkin 2007 tarihli yönetmelikte bir yıl olarak belirlenmiş.
- Yer sağlayıcılar (barındırma hizmeti verenler) için 5/3. maddedeki süre bir yıldan az, iki yıldan fazla olamaz.
- Ticari olsun olmasın bütün toplu kullanım sağlayıcılar (kurumlar, oteller, kafeler, misafir Wi-Fi ağları) 7/2. madde uyarınca erişim kayıtlarının tutulmasına ilişkin tedbirleri almak zorunda. Ayrıntılar 2017 tarihli İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik’te yer alıyor. Erişim kayıtları iç ağda dağıtılan IP adresini, kullanımın başlangıç ve bitiş zamanını, cihazın MAC adresini, hedef IP adresini ve port bilgisini kapsıyor ve iki yıl saklanıyor. Kamuya açık alanlarda kullanıcının SMS ile tanımlanması da zorunlu.
Bir not daha: 31/7/2026’da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanun, 5651’deki idari görev ve yetkileri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ndan Siber Güvenlik Başkanlığı’na devretti. Eski tarihli kaynaklarda geçen “BTK” ifadesini bu değişiklikle birlikte okumak gerekiyor.
Bu kayıtların varlığı işin yarısı. Bir IP adresini bir aboneye bağlamak mümkün olabilir; ama abone, cihazı kullanan kişi değildir. Aynı evdeki aile üyeleri, ortak kullanılan bir modem, telefondan paylaşılan internet ya da şifresi bilinen bir kablosuz ağ, abone ile paylaşımı yapan kişi arasına her zaman bir boşluk koyar. Bu boşluğu ancak başka deliller kapatabilir.
MAC adresi yanılgısı
Teknik raporlarda, hatta bazen bilirkişi raporlarında en sık karşılaştığımız hatalardan biri şu cümle: “Şüphelinin cihazına ait MAC adresi sosyal medya platformu üzerinden tespit edilmiştir.” Ağların çalışma biçimi açısından bu iddia geçerli değil.
MAC adresi, OSI modelinin ikinci katmanında (veri bağı katmanı) çalışan donanım adresidir ve yalnızca aynı yerel ağ içinde anlam taşır. Paket ilk yönlendiriciye ulaştığında ikinci katman çerçevesi sökülür, yönlendirici paketi kendi arayüzünün MAC adresiyle yeni bir çerçeveye koyarak bir sonraki noktaya iletir. Bu yüzden telefonunuzun MAC adresi evdeki modemin ya da kurumdaki ağ anahtarının ötesine geçmez; Instagram’ın, X’in ya da Facebook’un sunucularına ağ üzerinden ulaşmaz.
İki istisnayı bilmekte yarar var. Birincisi, eski usul IPv6 adres yapılandırmasında (EUI-64) MAC adresi IPv6 adresinin içine gömülüyordu ve uzak sunucu bunu görebiliyordu; güncel işletim sistemleri bunun yerine rastgele ya da MAC’ten türetilmeyen adresler kullanıyor (IETF bugün RFC 7217 ve RFC 8981’deki yöntemleri öneriyor). İkincisi, bir uygulama donanım kimliğini okuyup kendi verisinin içinde gönderebilir; ancak güncel iOS ve Android sürümleri uygulamaların gerçek MAC adresine erişimini uzun süredir engelliyor. Her iki durumda da bilgi ağın kendisinden değil, uygulamadan ya da adres yapılandırmasından gelir ve raporda bu şekilde açıklanması gerekir.
MAC adresi yalnızca yerel ağda işe yarar: kurumun DHCP sunucusu kayıtlarında, kablosuz ağ denetleyicisi loglarında, 802.1X/NAC kimlik doğrulama kayıtlarında ya da toplu kullanım sağlayıcılarının tuttuğu erişim kayıtlarında. Orada da bir sorun var. Telefonlar ve bilgisayarlar artık kablosuz ağlara rastgele MAC adresiyle bağlanıyor. iOS 14’ten ve Android 10’dan beri bu varsayılan davranış. Windows’ta ise “rastgele donanım adresleri” ayarı açılabiliyor ama her cihazda varsayılan olarak açık olduğu düşünülmemeli.
Rastgele adres çoğu zaman ağ başına sabit kalıyor; yani kurum ağında aynı telefon genellikle aynı rastgele adresle görünüyor. Sorun, bu adresin cihazın etiketindeki gerçek adresle eşleşmemesi. Kayıttaki adresin belirli bir telefona ait olduğunu göstermek için cihazın kendisinde, o ağa ait ayarların incelenmesi gerekiyor. Üstelik iOS 18’deki “dönen” seçeneğinde adres yaklaşık iki haftada bir değişiyor. Kısacası rastgele MAC, yerel ağdaki eşleştirmeyi imkânsız kılmıyor ama tek başına güvenilir olmaktan çıkarıyor.
Paylaşımlı IP (CGNAT) ve kaynak port
IPv4 adresleri tükendiği için mobil operatörler ve pek çok sabit internet sağlayıcısı CGNAT (operatör ölçekli adres dönüştürme) kullanıyor. Bu yapıda onlarca, hatta yüzlerce abone aynı anda tek bir genel IP adresini paylaşıyor. Operatör, bağlantıları birbirinden o aboneye o an tahsis ettiği kaynak port numarası ve saniye hassasiyetindeki zaman damgasıyla ayırıyor.
Sonuç basit ama çoğu dosyada gözden kaçıyor: Kaynak port numarası ve saat dilimiyle birlikte tam zaman damgası olmadan, yalnızca IP adresine dayanan bir abone eşleştirmesi kişiyi göstermez. O saniyede aynı IP’yi paylaşan onlarca aboneyi aynı anda şüpheli konumuna sokar. IETF’nin RFC 6302 belgesi, internete açık sunucuların tam da bu nedenle kaynak portu ve doğru zaman damgasını kaydetmesini öneriyor.
Dosyada neye bakılmalı? Trafik kaydı talep edilen ya da incelenen bir dosyada, platformdan gelen kayıtta ve erişim sağlayıcıya yöneltilen talepte şu üçlünün birlikte bulunup bulunmadığını kontrol edin: genel IP adresi, kaynak port numarası ve saat dilimi belirtilmiş tam zaman damgası (UTC ya da Türkiye saati, UTC+3). Platform kaynak portu kaydetmemiş ya da paylaşmamışsa CGNAT arkasındaki bir IP’den tek bir kullanıcıya ulaşılamaz.
Oturum, çerez, cihaz parmak izi ve davranış izleri
VPN kullanmak trafik analizini zorlaştırır ama kimliği her zaman gizlemez. Aynı tarayıcıdan ya da aynı uygulamadan hem takma ad hesabına hem de gerçek kimlikle ilişkili hesaba giriş yapılmışsa kalıcı çerezler, oturum belirteçleri ve uygulama cihaz kimlikleri (Device ID, reklam kimliği) iki hesabın aynı cihazdan kullanıldığını ortaya koyabilir. İşletim sistemi sürümü, ekran çözünürlüğü, yüklü yazı tipleri, dil ve saat dilimi ayarları ile grafik işleme özelliklerinin birleşiminden oluşan “tarayıcı parmak izi” de yüksek olasılıklı bir bağlantı kurabilir.
Ancak burada iki sınır var. Birincisi, bu verilerin hepsi idarede değil, platformun sunucularında duruyor; muhakkikin bunlara doğrudan erişme yetkisi yok. İkincisi, cihaz parmak izi ya da yazım üslubu analizi (stilometri) kesin kimlik değil, istatistiksel bir benzerlik ortaya koyar. Paylaşım saatlerinin memurun mesai ve izin saatleriyle örtüşmesi ya da bir görselin meta verisi (EXIF) yalnızca destekleyici bulgudur. Üstelik platformların çoğu, kamuya gösterdikleri görsellerden EXIF bilgisini yükleme sırasında siliyor. Yalnızca yazım alışkanlığına ya da paylaşım saatine dayanarak disiplin cezası verilemez.
Ekran görüntüsünün ispat gücü
Soruşturmaların büyük kısmı ekran görüntüsüyle başlıyor. Dijital delillerin tespiti, toplanması, edinilmesi ve korunmasına ilişkin ISO/IEC 27037 standardı açısından bakıldığında ekran görüntüsü, kaynağından koparılmış bir görselden ibaret ve tek başına ispat gücü zayıf. Bir web sayfasının görünümü tarayıcının geliştirici araçlarıyla (F12 / “Öğeyi Denetle”) saniyeler içinde değiştirilebiliyor; sahte WhatsApp konuşması üreten hazır uygulamalar da az değil.
Sık yapılan bir mantık hatası da var. Bir dosyanın karma (hash) değerini almak, o dosyanın o andan sonra değiştirilmediğini kanıtlar; görüntünün gerçeği yansıttığını kanıtlamaz. Sahte bir ekran görüntüsünün de hash değeri alınabilir. Bu nedenle hash, ancak kaynağın kendisinden (cihazdan, hesaptan ya da sayfadan) usulüne uygun alınmış bir kopya için anlamlıdır. Yöntem olarak da bugün SHA-256 tercih ediliyor; MD5 yalnızca ek kontrol değeri olarak kullanılabilir.
Noter tespiti için de bir ayrım şart. Noterlik Kanunu’nun 198/A maddesine dayanan e-Tespit sistemi, internetten erişilebilen içerikler için tasarlanmış: Web sayfaları ya da bağlantısı verilen sosyal medya paylaşımları noter sistemi üzerinden kayda alınıp onaylanıyor. Kişinin kendi telefonundaki bir WhatsApp yazışması ise bu akışın dışında kalıyor. Onun için cihazın notere götürülerek fiziki tespit yaptırılması ya da adli bilişim incelemesi gerekiyor.
Özetle; kaynak cihaz ya da hesap üzerinde inceleme yapılmamışsa, içerik usulüne uygun bir yöntemle (noter tespiti, kaynaktan alınmış adli kopya) belgelenmemişse ve ilgili kişi içeriği kabul etmiyorsa, kâğıda basılmış ya da JPEG/PNG olarak sunulmuş bir ekran görüntüsü disiplin cezasının tek ve belirleyici dayanağı olamaz.
Tablo 3. Dijital izlerin delil değeri
| Dijital iz | Veriyi kim tutuyor? | Nasıl elde edilir? | Delil değeri |
| Trafik kaydı (IP, kaynak port, zaman damgası) | Erişim sağlayıcı, platform | Adli makamlar aracılığıyla | Üçü birlikteyse aboneyi tespit eder; cihazı kullanan kişi için ek delil gerekir. Port yoksa CGNAT nedeniyle zayıf olasılık. |
| Toplu kullanım (Wi-Fi) erişim kayıtları | Kurum veya işletme | Kurum içi inceleme ya da adli makam | Kullanıcı doğrulamalı giriş (SMS’li karşılama sayfası vb.) varsa kuvvetli olasılık. |
| DHCP ve 802.1X/NAC kayıtları | Kurumun bilgi işlem birimi | Önceden bilgilendirme şartıyla kurum içi inceleme | Kurum ağında cihaz-kullanıcı eşleştirmesinde kuvvetli olasılık; kullanıcı adıyla kimlik doğrulama varsa tespite yaklaşır. |
| MAC adresi | Yalnızca yerel ağ cihazları | Yerel ağ dışından elde edilemez | Platform üzerinden “tespit” iddiası geçersiz; yerel ağda rastgele MAC nedeniyle sınırlı. |
| Çerez, oturum belirteci, cihaz kimliği | Sosyal medya platformu | Adli makamlar ve uluslararası adli yardımlaşma | İki hesabı aynı cihaza bağlamada kuvvetli olasılık; idarenin doğrudan erişimi yok. |
| Tarayıcı parmak izi, üslup analizi | Platform / inceleme uzmanı | Uzman incelemesi | Zayıf olasılık; yalnızca destekleyici. |
| Ekran görüntüsü | Şikâyetçi / üçüncü kişi | Çıktı veya görüntü dosyası | Kaynak incelemesi ya da noter tespiti yoksa zayıf olasılık. |
İdarenin yetkisi nerede bitiyor?
Muhakkik savcı değildir: CMK 134 ve iptal kararı
Uygulamada disiplin soruşturmacılarının en sık düştüğü hata, kendilerini savcı ya da adli kolluk yerine koymaları. Bilgisayarda, telefonda ve dijital kayıtlarda arama yapmak, kopya almak ve adli imaj çıkarmak, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenmiş bir koruma tedbiri. Maddenin yürürlükteki birinci fıkrası şöyle:
“Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararlar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir.”
Savcının acil durumlarda karar verebilmesi ve bu kararın yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulması kuralı 2018’de 7145 sayılı Kanun’la doğrudan 134. maddeye eklendi. Maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları, el koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklenmesini ve bu yedekten bir kopyanın şüpheliye ya da vekiline verilerek tutanağa bağlanmasını istiyor. Kanun hash değerinden açıkça söz etmiyor; ancak adli bilişim uygulamasında imajın hash değerinin tutanağa yazılması, kopyanın sonradan değişmediğini göstermenin standart yolu.
Güncel gelişme: Anayasa Mahkemesi 12/2/2026 tarihli ve E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla CMK’nın 134. maddesini iptal etti. Karar 25/5/2026 tarihli ve 33264 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal hükmü dokuz ay sonra, 25/2/2027’de yürürlüğe girecek. Mahkeme dijital aramayı yasaklamadı. Sorunu, el konulan verilerin ne kadar süre saklanacağı, dava bittikten sonra nasıl korunacağı, ne zaman ve nasıl imha edileceği ve ilgili kişinin bu veriler üzerindeki hakları konusunda kanunda yeterli güvence bulunmamasında gördü (Anayasa m. 13 ve 20). Bu tarihe kadar madde uygulanmaya devam ediyor; yasa koyucunun bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması bekleniyor.
Bu çerçevede disiplin soruşturmacısının memurun kişisel telefonuna ya da bilgisayarına el koyma, şifresini isteme, “rıza” adı altında kişisel sosyal medya hesabına girip mesajlarını okuma ya da cihazın imajını alma yetkisi yok. Erişim sağlayıcıdan bir IP adresinin hangi aboneye ait olduğunu sorma yetkisi de idareye değil, adli makamlara ait.
Kurum bilgisayarı ve kurumsal hesaplar
Anayasa’nın 38. maddesinin altıncı fıkrası açık: “Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez.” Bu ilke ceza yargılamasıyla sınırlı değil, disiplin hukukunda da geçerli.
Peki idare, memura tahsis ettiği bilgisayarı, kurumsal e-postayı ya da ağ trafiğini inceleyebilir mi? Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün Samet Ayyıldız kararı (B. No: 2018/34548, 28/12/2021) bu soruya ışık tutuyor. Başvurucu memur değildi; Sağlık Bakanlığı’na bağlı bir devlet hastanesine hizmet veren özel bir şirketin işçisi olarak bilgi işlem sorumluluğu yapıyordu. İşyerindeki bilgisayarda açık kalan kişisel WhatsApp yazışmaları kurum yöneticilerinden biri tarafından görülmüş, iş sözleşmesi bu yazışmalar gerekçe gösterilerek feshedilmişti. Mahkeme şu tespiti yaptı:
“(…) önceden tam ve açık bir bilgilendirme yapılmadığı hâllerde temel hak ve özgürlüklerinin işyerinde de korunacağı yönündeki haklı beklentiyle çalışan kişinin işyeri bilgisayarı üzerinden kişisel yazışmalar yapabileceğinin işveren tarafından da öngörülebilecek bir durum olduğu vurgulanmalıdır.” (Samet Ayyıldız, § 40)
İhlal kararının gerekçeleri şunlardı: Çalışana önceden açık bir bilgilendirme yapılmamıştı. İşveren müdahalenin meşru görülebilecek nedenlerini ortaya koyamamıştı. WhatsApp, herkesçe kişisel kullanıma özgü bilinen bir programdı. Tanık dinlemek, kayıtlara bakmak ya da savunma almak gibi daha hafif yollar düşünülmemişti. Sonuçta Anayasa’nın 20. maddesindeki özel hayata saygı hakkı ile 22. maddesindeki haberleşme hürriyeti ihlal edilmiş sayıldı.
Karar bir özel sektör iş ilişkisine dair. Ama kamu kurumunun kendi personelini incelediği durumda müdahale doğrudan devletten geldiği için aynı ilkelerin en az aynı sıkılıkta uygulanacağını söylemek yanlış olmaz. AİHM de aynı çizgide. Bărbulescu/Romanya (Büyük Daire, 2017) kararında önceden bilgilendirmeyi ve izlemenin kapsamını belirleyici saydı. Kamu tüzel kişisi bir işverenle ilgili Libert/Fransa (2018) kararında ise işyeri kurallarına uygun biçimde “özel” olarak işaretlenmemiş iş bilgisayarı dosyalarının incelenmesini ihlal saymadı.
Kamu kurumları açısından buna bir de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 10. maddesindeki aydınlatma yükümlülüğü ekleniyor. Kısacası kurum cihazları ve ağ kayıtları, ancak personel önceden açık ve yazılı biçimde bilgilendirilmişse ve inceleme ölçülü kalmışsa disiplin dosyasında güvenle kullanılabilir.
Kapalı WhatsApp ve Telegram grupları
Kamu görevlilerinin kendi aralarında kurdukları kapalı gruplardaki üyelikler ve yazışmalar, herkese açık paylaşımlardan farklı bir hukuki rejime tabi.
Bu alandaki en doğrudan emsal, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü’nün Nuri Tellioğlu kararı (B. No: 2018/37232, 9/2/2023). Başvurucu, Sakarya’nın Arifiye ilçesinde ilçe millî eğitim müdürüydü ve ilçede görev yapan bazı müdür, müdür yardımcısı ve öğretmenlerin bulunduğu kapalı bir WhatsApp grubunun üyesiydi. Gruptaki paylaşımlar sosyal medyada ve bir haber sitesinde yayımlanınca idare, kapalı bir gruba üye olmasının grup dışındaki personelde huzursuzluk ve dışlanmışlık hissi yarattığı gerekçesiyle başvurucuyu müdürlükten alıp sınıf öğretmeni olarak atadı. Anayasa Mahkemesi bu gerekçeyi yeterli bulmadı ve özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi:
“Kapalı bir WhatsApp grubuna üye olmanın grup üyesi olmayan öğretmen ve idarecilerde huzursuzluk ve dışlanmışlık hissi oluşturduğunun kabul edilebilmesi için somut olayda ileri sürülen hususlardan daha güçlü gerekçelerin bulunması ve varsayımlardan öte tedbirin gerekliliğini ortaya koyan ikna edici olgulara dayanılması gerekir.” (Nuri Tellioğlu, § 17)
Karardan çıkan sonuç şu: Kapalı bir gruba salt üye olmak, somut ve ikna edici olgularla desteklenmedikçe görevden alma gibi ağır bir işleme gerekçe yapılamaz. Ancak kararın sınırını da doğru çizmek gerekiyor. Mahkemenin incelediği işlem bir disiplin cezası değil, görev değişikliğiydi. Aynı olay nedeniyle başvurucuya ayrıca aylıktan kesme cezası verilmiş, bu cezaya karşı açılan dava reddedilmişti ve Anayasa Mahkemesi bu cezayı incelemedi. Bu yüzden karar “gruba üyelik asla disiplin cezası gerektirmez” diye değil, “üyelik tek başına ağır bir tedbirin gerekçesi olamaz, gruptaki somut davranış ayrıca değerlendirilir” diye okunmalı.
Gruptaki yazışmaların nasıl elde edildiği ise ayrı bir mesele. Grubun üyesi olan, yani yazışmanın tarafı olan bir kişinin kendisine yöneltilen bir hakareti ya da işlenen bir suçu belgelemek için yazışmayı yetkili makama sunması ile grupta olmayan birinin başkasının telefonundan gizlice fotoğraf çekmesi ya da casus yazılımla verileri ele geçirmesi aynı şey değil. İkinci durumda Türk Ceza Kanunu’nun 132. (haberleşmenin gizliliğini ihlal), 134. (özel hayatın gizliliğini ihlal) ve casus yazılım söz konusuysa 243. (bilişim sistemine girme) maddeleri gündeme gelir; bu yolla elde edilen veri disiplin dosyasında da hukuka aykırı delil olur. Yazışmanın tarafı olmak da her şeyi serbest bırakmıyor: TCK 132/3, kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini diğer tarafın rızası olmadan hukuka aykırı biçimde alenen ifşa etmeyi de suç sayıyor. Bir suçu ispat için yetkili makama başvurmak ise yargı uygulamasında genellikle bu kapsamda görülmüyor.
Öte yandan gruptaki paylaşım terör propagandası, rüşvet anlaşması ya da ağır hakaret gibi bağımsız bir suç veya ağır bir disiplin ihlali oluşturuyorsa ve delil hukuka uygun yoldan, örneğin grubun bir üyesi tarafından sunulmuşsa, grubun “kapalı” olması kimseye kalkan olmaz.
Sonuç: Dijital delil dosyasında sorulacak sorular
Kamu görevlilerinin dijital dünyadaki varlığı ne mutlak bir yasakla ne de sınırsız bir serbestlikle açıklanabiliyor. 657 sayılı Kanun’un genel hükümleri sosyal medyada da geçerli; ama Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihadı idareden soyut değil, olaya özgü bir gerekçe istiyor. Teknik tarafta da tablo aynı: Varsayım, ne kadar makul görünürse görünsün, kayıtla doğrulanmadıkça delil değildir.
İster savunma tarafında ister soruşturmayı yürüten tarafta olun, bir sosyal medya disiplin dosyasında şu sorular çoğu zaman sonucu belirliyor:
- Eylem 125. maddedeki hangi bende giriyor? Benzetme yoluyla (125/4) uygulanıyorsa benzerlik gerekçelendirilmiş mi?
- Gerekçe, Lale Çalıkoğlu kararındaki ölçütlere olaya özgü cevap veriyor mu: ifadenin bağlamı, görevlinin konumu, kamu hizmetine somut etkisi, orantılılık?
- Savunma istem yazısında paylaşımın içeriği, tarihi, saati ve aykırı görülen bent açıkça belirtilmiş mi? Bir ay, altı ay ve iki yıllık süreler kontrol edilmiş mi?
- Paylaşımın kişiye ait olduğu tespit mi, yoksa olasılık mı? Olasılıksa onu destekleyen bağımsız başka bulgu var mı?
- IP eşleştirmesi varsa kaynak port ve saat dilimli zaman damgası dosyada mı? Abone ile kullanıcı arasındaki boşluk nasıl kapatılmış?
- Ekran görüntüsü dışında kaynak incelemesi, noter tespiti ya da ikrar var mı?
- Kişisel cihaza ya da hesaba erişildiyse bunun bir hâkim (ya da onaylanmış savcı) kararı var mı? Kurum cihazı incelendiyse personel önceden yazılı olarak bilgilendirilmiş mi?
Hukuka uygun yoldan elde edilmemiş ya da teknik olarak doğrulanamayan dijital bulgulara dayanan disiplin cezaları, eylemin kendisi ne kadar tartışmalı olursa olsun, yargı denetiminde ayakta kalmakta zorlanıyor.
NOT; Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir dosya için bir avukattan ve gerekiyorsa bir adli bilişim uzmanından destek alınması önerilir. Mevzuat ve içtihat bilgisi Ekim 2026 itibarıyla günceldir.
YAZAR: Meral BALSAK (Bilişim Teknolojileri Öğretmeni/ Araştırmacı/Yazar)
Kaynaklar
Mevzuat
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 13, 20, 22, 26, 38, 129.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (RG: 23/7/1965, 12056).
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (RG: 12/10/2004, 25611).
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (RG: 17/12/2004, 25673).
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun (RG: 23/5/2007, 26530).
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (RG: 7/4/2016, 29677).
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu, m. 61 ve 198/A.
- 7573 sayılı Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (kabul: 23/1/2026; RG: 29/1/2026, 33152).
- 7590 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (kabul: 24/7/2026; RG: 31/7/2026, 33326).
- İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (RG: 11/4/2017, 30035).
- Telekomünikasyon Kurumu Tarafından Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG: 24/10/2007, 26680).
Yargı kararları
- AYM, Lale Çalıkoğlu, B. No: 2018/36354, 18/10/2022.
- AYM, Hatice Deniz Aktaş ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası, B. No: 2019/18481, 23/11/2022.
- AYM, Nuri Tellioğlu, B. No: 2018/37232, 9/2/2023.
- AYM, Samet Ayyıldız, B. No: 2018/34548, 28/12/2021.
- AYM, E.2023/128, K.2026/36, 12/2/2026 (CMK m. 134’ün iptali; RG: 25/5/2026, 33264).
- AİHM, Melike/Türkiye, no. 35786/19, 15/6/2021.
- AİHM, Bărbulescu/Romanya [BD], no. 61496/08, 5/9/2017.
- AİHM, Libert/Fransa, no. 588/13, 22/2/2018.
Teknik standartlar ve belgeler
- ISO/IEC 27037:2012, Information technology — Security techniques — Guidelines for identification, collection, acquisition and preservation of digital evidence.
- IETF RFC 6302, Logging Recommendations for Internet-Facing Servers (BCP 162), Haziran 2011.
- IETF RFC 6888, Common Requirements for Carrier-Grade NATs (CGNs) (BCP 127), Nisan 2013.
- IETF RFC 6269, Issues with IP Address Sharing, Haziran 2011.
- IETF RFC 4291, IP Version 6 Addressing Architecture (Ek A: EUI-64 arayüz kimlikleri); RFC 7217 ve RFC 8981.
- IETF RFC 9724, State of Affairs for Randomized and Changing MAC Addresses, Mart 2025; RFC 9797, Randomized and Changing MAC Addresses: Context, Network Impacts, and Use Cases, Haziran 2025.
- IEEE 802.11bh-2024, Operation with Randomized and Changing MAC Addresses.
- Apple, Use private Wi-Fi addresses on Apple devices; Android Open Source Project, MAC randomization behavior.

Meral Balsak (Araştırmacı / Yazar)
Meral Balsak; halihazırda bilişim teknolojileri öğretmenliği görevini aktif olarak sürdüren bir araştırmacı ve yazardır. Akademik ve mesleki çalışmalarını bilişim hukuku, yapay zekâ, siber güvenlik ve dijital dönüşüm ekseninde yürütmektedir.
Eğitim sahasındaki doğrudan tecrübesini teknik bilgi birikimiyle harmanlayan Balsak; bilhassa yapay zekâ teknolojilerinin hukuki yansımaları, bilişim suçları ve dijital veri güvenliği üzerine disiplinler arası bilimsel metinler ve sektörel yayınlar kaleme almaktadır.
Temel Araştırma ve Çalışma Alanları:
-
Bilişim Hukuku
-
Yapay Zekâ Hukuku
-
Siber Güvenlik
-
Bilişim Suçları
-
Eğitim Teknolojileri
-
Robotik Kodlama
-
Dijital Dönüşüm