Çocuklara Özgü Yeni Sosyal Medya Düzenlemesi
Yazar: Av. Ali ERŞİN (LL.M.) / Hukuk ve Bilişim Der. Gen. Koor.
15 Yaş Altı Çocuklara Sosyal Medya Yasağı Getiren Yeni Düzenleme
Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı, yeni çıkardığı yönetmelikte Türkiye’deki tüm sosyal medya ağ sağlayıcılara 15 yaş altı ve 15 yaş üzeri çocuklar için ayrıştırılmış düzenlemeler olarak yeni kurallar getirdi. Siber Güvenlik Başkanlığı bu düzenleme yetkisini 5651 sayılı Kanun Ek-4. Maddesinden almaktadır.
Yeni Sosyal Medya Düzenlemesi Tanımlar
Bu madde, yönetmelik metninde geçen temel kavramların çerçevesini çizer:
- Çocuk: Reşit olma yaşına daha erken ulaşmış olsa da 18 yaşını henüz doldurmamış her birey.
- Sosyal Ağ Sağlayıcı: Kullanıcıların sosyal ağ kurma amacıyla metin, ses, görüntü veya konum gibi içerikler üretmesine, bunları görüntülemesine ve paylaşmasına olanak tanıyan gerçek veya tüzel kişiler.
- Ayrıştırılmış Hizmet: Sadece 15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulması gereken özel hizmet modelidir.
- Ebeveyn Kontrol Araçları: Çocukları yaşlarına uygun olmayan tehlikeli çevrim içi bağlantılardan, zararlı içeriklerden ve aşırı sosyal medya kullanımının getireceği risklerden korumayı amaçlayan araçlardır.
- Yaş Doğrulama Belirteci: Kullanıcının hangi yaş grubunda olduğunu kanıtlayan teknik doğrulama aracıdır.
- Başkan ve Başkanlık: Siber Güvenlik Başkanlığı ve Siber Güvenlik Başkanı.
Çocuklara Sosyal Medya Düzenlemesi Getiren Yönetmeliğin Genel İlkeleri
Yeni düzenlemeyle artık sosyal medya Ülkemizde eskisi gibi olmayacak. Zira artık çocuklar için sosyal medya kullanımı çok doğru şekilde kontrollü şekilde ilerlemektedir. Buna göre;
- Sosyal medya platformları 15 yaşını henüz doldurmamış çocuklara kesinlikle hiçbir hizmet sunamayacaktır. Yani 15 yaşını doldurmamış kişilere sosyal medya yasaklanmıştır.
- 15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulacak sosyal medya hizmetlerinde çocuğun fiziksel, zihinsel, sosyal, psikolojik ve duygusal gelişim ihtiyaçları ve yüksek yararına göre tüm tedbirler alınacaktır.
- Yaş doğrulamada KVKK esas olacaktır. Sosyal ağ sağlayıcılar yaş doğrularken sadece yaş bilgisini ve gerekli bilgileri alacaklardır.
- Kurulacak yaş doğrulama sistemleri sahte beyanlara ve manipüle etme girişimlerine karşı korunaklı olmalıdır. Aynı zamanda sistemin tutarlı ve her kullanıcı için doğrulanabilir sonuçlar üretmesi sağlanacaktır.
- Yaş doğrulama yöntemleri, algoritma yapıları ve ayrıştırılmış hizmet politikaları kapalı kutu olamaz; tüm bu sistemler ebeveynler, kullanıcılar ve Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından anlaşılır, test edilebilir ve denetlenebilir olacaktır.
- Doğrulama sistemleri ve ebeveyn kontrol araçları dil, din, ırk, cinsiyet, dış görünüş, engellilik hali, sosyo-ekonomik durum veya etnik köken gibi özellikler üzerinden hiçbir kullanıcıya ya da gruba karşı ayrımcılık yapmayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bu sistemler engelli bireyler dâhil olmak üzere herkesin erişebileceği şekilde sunulmak zorundadır. Ebeveyn kontrol araçları karmaşık olmamalı, açık ve ebeveynlerin kolayca kullanabileceği elverişlilikte olmalıdır.
Yaş Doğrulama Standartları
Sosyal ağların yaş doğrulama süreçlerindeki temel yükümlülükleri şu şekildedir:
- Sosyal medya platformları, 15 yaş altındakilere hizmet vermemek ve 15 yaşını doldurmuş olanlara “ayrıştırılmış hizmet” sağlamak için gereken tüm teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.
- Yeni bir hesap açılma aşamasında kullanıcının yaş durumu “yaş doğrulama belirteci” ile doğrulanmalıdır.
- Hizmet süresi boyunca sosyal medya platformu kendi belirleyeceği tekli veya katmanlı yaş doğrulama kontrollerini işletmeye devam eder. Bir hesabın belirlenen yaş aralığına aykırı kullanıldığıyla alakalı “makul şüphe” olması durumunda sosyal medya hesabı askıya alır ve yeniden “yaş doğrulama belirteci” ile doğrulama yapılması yapılır.
- Yaş doğrulamaları e-Devlet üzerinden gerçekleştirilir. Yaş doğrulama belirteci kullanıcının talebi üzerine Siber Güvenlik Başkanlığı’nın e-devlet içerisindeki hizmeti kullanılarak üretilir ve kullanıcı tarafından sosyal medya platformuna yüklenir.
- Türkiye’de kalıcı ikameti olmayan yabancılar e-devlet üzerinden genel yaş doğrulamaları üzerinden olmasa da pasaport üzerinden yaş doğrulama yapacaklardır.
Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet
Düzenlemede içerik erişim kısıtlamaları ve yaş doğrulama gibi işlemler çok ayrıntılı olarak yer alır.
- Sosyal medya platformu içerisinde çocuğun fiziksel, duygusal gelişimi ile yüksek yararı gözetilir ve cinsel istismar ve ticari sömürü riskleri kesinlikle platform tarafından engellenir. Çocukların verilerini korumak için en yüksek gizlilik ayarları varsayılan olarak ayarlanır ve kişisel veriler asgari düzeyde işlenir.
- Sosyal medya platformu içerisinde çocuğun zararlı içeriklere maruz olmasını azaltacak filtreleme ve öneri ayarları uygulanacaktır. Çocuğun kimleri takip ettiği veya kimler tarafından takip edildiği başkaları tarafından görülemeyecektir. Sosyal medya içerisinde çocuğa yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek ve mesajlarda “görüldü” bilgisi kapatılır.
- Aynı zamanda çocuğa bağımlılık yapacak hizmetler sunulamayacak, çocuk sosyal medya hesapları standart olarak “gizli” olarak açılır ve hiçbir şekilde kamuya açık hale getirilemeyecektir.
- Çocuğun profil fotoğrafı ve paylaşımlarının ekran görüntüsü alınması teknik olarak engellenecektir.
- Çocuk hesaplarında canlı yayın açılamayacaktır.
- 15 yaş üzeri çocuklara görsel içeriklerin dokunma, kaydırma veya kendiliğinden kaydırma sunulmasını sağlayan tasarımlar veya arayüzler kullanılamayacaktır.
- Sosyal medya platformu cihazdaki veya buluttaki telefon rehberlerine, e-posta defterlerine veya kişi listelerine erişemez, bunları senkronize edemez ve verileri işleyemez. Çocuk hesabı başka kişilere takip için önerilemez, çocuğa da başka hesaplar önerilemez. Üçüncü şahıs verileri eşleştirilerek çocuk hesabı aranabilir kılınamaz.
- Çocuk hesapları çocuğun platformdaki davranışlarına göre özelleştirilemez; çocuklar ticari reklam faaliyetlerine ya da veri profillemesine konu edilemeyecektir.
- Aynı zamanda platform tüm kuralları internet sitesinde kullanacaktır.
Sosyal Medyada Ebeveyn Kontrol Araçları
Sosyal medya platformları çocuklara ayrıştırılmış hizmet sunsa da açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacaktır. Bu araçlar anne, baba ya da yasal vasi tarafından kullanılacak şekilde yapılacaktır. Ebeveyn kontrol araçlarının taşıması gereken standartlar şu şekilde belirlenmiştir:
- Sosyal medya içerisindeki araçlar hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesini, satın alma ya da kiralama gibi ücretli işlemlerin ebeveyn onayına tabi kılınmasını, bu işlemler için harcama limiti belirlenmesini, ekran süresinin izlenerek sınırlandırılmasını ve konum paylaşımı yönetimlerini içermek zorundadır. Tüm bu özellikler Türkçe ve kolay kullanılabilir olacaktır.
- Ebeveyn denetimi açıldığında çocuğa bildirim gönderilir. Çocuk bu ayarları izinsiz değiştiremeyecektir.
- Ebeveyn denetim araçları çocukların mahremiyet sınırını aşacak şekilde kullanılamayacaktır.
Sosyal Medyada Başvuru ve İtiraz Mekanizması
- Sosyal medya ağ sağlayıcılar yaş doğrulama sonuçlarına, hesap kapatma/askıya alma süreçlerine ve ayrıştırılmış hizmet tedbirlerine karşı bir itiraz mekanizması kurmak zorundadır. Bu mekanizmalar kolay, anlaşılabilir ve Türkçe olmalıdır.
- Tüm bu itirazlar gerçek insanlar tarafından değerlendirilecektir. İtiraz süreci sonuçlanana kadar o hesaba ait kişisel veriler ve içerikler silinemeyecektir.
Yaptırımlar
Yönetmelik kurallarına uymayan sosyal ağ sağlayıcılarına uygulanacak yaptırımlar 5651 sayılı Kanunun ek 4’üncü maddesindeki esaslara göre uygulanır. Cezalar kesilmeden önce platforma ihlal durumu bildirilir ve sorunu çözmesi için aykırılığın türüne göre “makul süre” tanınır.
Yönetmelik Yürürlüğü
Bu Yönetmelik, 1 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girecektir. Yönetmeliği Siber Güvenlik Başkanı yürütecektir.
Yazar: Av. Ali ERŞİN (LL.M.) / Hukuk ve Bilişim Der. Gen. Koor.
E-Posta: av.ersinali@gmail.com
Tel: 0542 193 31 17
Ankara Barosu’na kayıtlı avukattır. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2019 yılında mezun olmuştur. Hukuk ve teknoloji alanlarında çalışmalar yürütmekte olup, Hukuk ve Bilişim Dergisi ile Blog’un genel koordinatörlük ve editörlük görevlerini yürütmektedir. Anadolu Üniversitesi S.B.E. Özel Hukuk Anabilim Dalından “Metaverse Dünyasında Fikri Hakların Korunması” konulu yüksek lisans tezi ile mezun olmuştur.