KİTAP İNCELEMESİ: DİJİTAL LEVİATHAN: YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ DEVLET GÜCÜNÜN MEŞRUİYETİ
Yazar: Av. Beste GÖDEN (LLM)
Yayınevi: Yetkin Yayınları (2026)
Sayfa Sayısı: 194 Sayfa
Link: https://yetkin.com.tr/dijital-leviathan-yapay-zeka-destekli-devlet-gucunun-mesruiyeti-17050?search=Dijital%20levi
GENEL OLARAK
Kitap, iki ana bölümden ve alt başlıklardan oluşmaktadır. Temel odak noktası; tarih boyunca değişen devlet-birey ilişkisinin günümüzün yapay zekâ, büyük veri ve algoritma odaklı dijital dünyasında nasıl yeniden şekillendiğidir. Thomas Hobbes’un 17. yüzyıldaki “Leviathan” kuramı temel alınarak modern devletin “Dijital Leviathan”a dönüşüm süreci ve bu yeni egemenlik gücünün hukuki meşruiyet sınırları incelenmektedir. Bu doğrultuda; kolluk kuvvetlerinin güvenliği tesis etmek adına yapay zekâ araçlarıyla yürüttüğü modern gözetim faaliyetleri analiz edilmektedir. Geçmişte geleneksel yöntemlere karşı “yaşam hakkı” ekseninde kurulan devlet-birey dengesinin, günümüzde yerini yapay zekâ karşısında “özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması” hak ve özgürlüklerine nasıl bıraktığı ve bu dengenin nasıl farklılaştığı derinlemesine araştırılmaktadır.
KİTABIN İLK BÖLÜMÜ: MODERN DEVLETTEN DİJİTAL LEVİATHAN’A: GÜVENLİK VE ÖZGÜRLÜK DENGESİ
Kitabın ilk bölümü, modern devletin kökenlerini ve geçmişteki geleneksel gözetim yöntemlerini (istihbarat, casusluk, nüfus sayımları) inceleyerek başlamaktadır. Bu çerçevede, modern devlet düşünürü Thomas Hobbes’un kaos ortamına karşı güvenliği tesis etmek amacıyla kurduğu devlet teorisi, dönemin İngiltere’sindeki siyasal gelişmeler eşliğinde ele alınmaktadır. Hobbes’un mutlak otoriteye verdiği güç ile bireyin temel yaşam hakkı arasındaki hassas denge, çalışmanın felsefi temelini oluşturmaktadır.
Bölümün ilerleyen kısımlarında sanayi devrimleri ve küreselleşmenin etkisiyle analog devlet modelinin nasıl “Dijital Devlet”e evrildiği kronolojik olarak (E-Devlet, M-Devlet, Açık Devlet ve nihayet Akıllı Devlet aşamalarıyla) açıklanmaktadır. Dijital riskler (siber saldırılar, algoritmik manipülasyonlar) karşısında bireyin güvenlik arayışının sürdüğü ve bu durumun devlete zımni bir “dijital gözetim yetkisi” rızası doğurduğu belirtilmektedir. Böylece kamu güvenliği ile bireysel özgürlüklerin çatıştığı yeni bir egemenlik alanı olarak “Dijital Leviathan” kavramı kuramsal olarak inşa edilmektedir.
KİTABIN İKİNCİ BÖLÜMÜ: KOLLUK FAALİYETLERİNDE YAPAY ZEKÂ TEKNOLOJİLERİ: TEKNİK TEMELLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Kitabın ikinci bölümü, teorik tartışmaları sahadaki somut uygulamalara ve hukuki incelemeye taşımaktadır. İlk olarak yapay zekâ, makine öğrenmesi, derin öğrenme ve büyük veri kavramlarının teknik işleyiş mekanizmalarını hukuki bir perspektifle açıklanmaktadır.
Daha sonra kolluk kuvvetlerinin (idari ve adli kolluk) suçla mücadelede kullandığı yapay zekâ tabanlı dijital gözetim sistemleri beş ana kategoride detaylandırılmaktadır:
- Kimlik Tespit Sistemleri (Yüz/Biyometrik Tanıma)
- İzleme ve Takip Sistemleri (CCTV, ANPR/Plaka Tanıma)
- Tehdit ve Anomali Tespit Sistemleri
- Öngörü ve Risk Tahmin Sistemleri (Öngörücü Polislik- PredPol, PreCobs sistemleri)
- Duygu Analiz Sistemleri
Bölümün can alıcı hukuki kısmında ise yapay zekâ destekli bu faaliyetlerin “Özel Hayatın Gizliliği ve Kişisel Verilerin Korunması Hakkı” (Anayasa m. 20, KVKK, AİHS m. 8, GDPR ve 108+ Sayılı Sözleşme) çerçevesindeki ihlal riskleri ve sınırları tartışılmaktadır. Algoritmalardaki “Kara Kutu (Black Box)” problemi, ayrımcılık riski ve algoritmik ön yargıların hukuka uygunluk denetimini nasıl zorlaştırdığı analiz edilmektedir.
Kolluğun yapay zekâ destekli uygulamaları güncel hukuk düzleminde incelendikten sonra “olması gereken” kurallar ise son başlıkta Kolluk Faaliyetleri İçin Yapay Zekâ ve Robotik (Artificial Intelligence and Robotics for Law Enforcement) adlı rapor, Yapay Zekâ ve Kolluk Raporu (AI and Policing The Benefits and Challenges of Artificial Intelligence for Law Enforcement), R (87) 15 Sayılı Polis Sektöründe Kişisel Verilerin Kullanılmasını Düzenlenen Tavsiye Karar (Recommendation No. R (87) 15 of the Committee of Ministers to Member States Regulating the Use of Personal Data in the Police Sector), Kolluk ve Ceza Adaleti Direktifi (Directive (EU) 2016/680 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016) ve Yapay Zekâ Yasası (European Union Artificial Intelligence Act) çerçevesinde incelenmiştir.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Kitabın sonuç kısmında, devletin kamu düzenini ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünün tarihsel bir süreklilik arz ettiği ancak bu görevin icra ediliş biçiminin artık algoritmik mekanizmalara kaydığı vurgulanmaktadır. Dijital Leviathan’ın meşruiyeti, yalnızca kamu güvenliğini sağlama başarısına değil; aynı zamanda temel hak ve özgürlüklere, ölçülülük, öngörülebilirlik ve açıklanabilirlik ilkelerine ne ölçüde riayet ettiğine bağlıdır. Bu çalışma; bilişim hukuku, yapay zekâ etiği ve kamu hukuku alanında araştırma yapan herkes için başucu niteliğinde, zengin bir kaynakça ve normatif analiz sunmaktadır.
Tüm kitap incelemelerimizi bağlantıdan okuyabilirsiniz.
Hukuk ve Bilişim Dergisi’nin 26. Sayı’sını okumak için bağlantıya tıklayınız.
Yazar: Av. Beste Göden (LLM)
