TMBB Dijital Telif Hakları Yasa Teklifi
Giriş
Yazar: Av. Ali ERŞİN (LL.M.) / Genel Koor.
Geçtiğimiz günlerde TBMM’e dijital hizmetler konusunda kanun teklifi sunuldu. Buna göre yapay zeka alanında da birçok yenilik geldi. Kanun teklifi hakkında ayrıntılı bilgileri bu yazıda görebileceksiniz.
Genel Gerekçe:
Dijitalleşmenin hızla gelişmesi, içerik üretim ve tüketim alışkanlıklarını önemli biçimde değiştirmiştir. Sanat eserleri, haber içerikleri, akademik eserler, görsel ve işitsel üretimler ve diğer fikri ürünler büyük ölçüde dijital ortama taşınmıştır. Bu dijital dönüşüm, eser sahiplerine önemli fırsatlar sunarken, aynı zamanda telif hakları korunması konusunda ciddi boşluklar ortaya çıkarmıştır.
Mevcut mevzuat, dijital mecralarda gerçekleşen çok yönlü ve hızlı telif ihlallerine karşı yeterli koruma sağlayamamaktadır. Özellikle haber yazılarının izinsiz kopyalanması, müzik ve sinema eserlerinin izinsiz paylaşılması, dijital platformlarda üretilen içeriklerin korunamaması gibi alanlarda etkin yaptırım mekanizmaları bulunması gerekmektedir. Bu durum, üretici sektörlerin ekonomik sürdürülebilirliğini zayıflatmakta ve kamu yararı taşıyan içeriklerin adil ve hukuki erişimini engellemektedir.
Birçok ülke dijital telif regülasyonlarını güncellemiş; online platformların yükümlülükleri, içerik sağlayıcılarının hakları ve kullanıcıların ifade özgürlüğü arasında denge oluşturulmuştur. Türkiye’de ise dijital içerik ekosisteminin büyümesine rağmen bu alandaki hukuki altyapının güncellenmesi gecikmiştir.
Bu Kanun Teklifi de bu ihtiyaçları karşılamayı amaçlamıştır.
Yeni Dijital Hizmetler Kanun Teklifi Genel Hükümleri
1. Amaç ve Kapsam:
Teklifin amacı, dijital ortamda telif haklarının korunmasını sağlamak, kamu yararı taşıyan içeriklerin erişilebilirliğini artırmak ve ifade özgürlüğünü gözetmek, paylaşılan fikir ve sanat eserlerinin telif hakkı kapsamında korunmasını sağlamaktır.
Kapsamı ise hak sahiplerinin telif bağlamında maddi ve manevi haklarının güvenceye alınması, aracı hizmet sağlayıcıların yükümlülükleri, kullanıcı hakları, ifade özgürlüğü ve dijital platformların yükümlülüklerinin düzenlenmesidir.
2. Tanımlar:
- Adil kullanım: Eserin kullanım amacına, niteliğine, kullanılan kısmın miktarına ve eser sahibinin potansiyel pazarına etkisine göre telif hakkı ihlali sayılmayan belirli kullanım halleri.
- Aracı hizmet sağlayıcı: İnternet üzerinde içerik yüklemesi, depolaması veya paylaşılmasına olanak tanıyan dijital platformlar.
- Dijital içerik: İnternet ve diğer dijital ağlar üzerinden erişilebilen, elektronik formatta oluşturulmuş tüm fikir ve sanat eserleri.
- Online içerik paylaşım hizmeti sağlayıcısı: Kullanıcılarının büyük miktarda telif haklı
içeriği depoladığı ve kamuya açık hale getirdiği ulusal veya uluslararası kullamcı verisi işleyen hizmet sağlayıcılarım,
Otomatik içerik tanıma sistemi (OÎTS): Dijital içeriklerde telif hakkı ihlallerini tespit etmek amacıyla kullanılan yazılım yada algoritmaları,
- Ulusal dijital eser kayıt sistemi (UDES): Eserlerin ve ilgili hakların dijital ortamda tescil edildiği, şeffaf ve erişilebilir merkezi veri tabanı, kayıt işleminin seçilebilir olduğu fakat uyuşmazlık çözümünde delil değeri taşıdığı sistemi,
- Yeniden düzenleme: Bir eserin dijital ortamda, orijinal halinden farklılaştırılarak ya da başka eserlerle birleştirilmesi sonucu eski telifler korunarak yeni bir içerik oluşturulmasını,
- Çok büyük çevrimiçi platform eşiği: Türkiye’de aylık 10 mn. benzersiz dijital kullanıcısı olan platformları,
- Yapay zeka: İnsan zihnine özgü bilişsel işlevleri taklit amacıyla tasarlanmış, öğrenme ve karar verme yetenekleriyle donandırılmış yazılım, donanım veya üretim sürecinde telif hakkı oluşturabilecek içerik üretimi de dahil algoritma tabanlı sistemleri.
3. Eser Sahiplerinin Dijital Ortamdaki Hakları:
- Eser sahiplerinin tüm maddi – manevi hakları dijital ortamda korunacaktır.
- Eser sahipleri, dijital platformlarda eserlerinin izinsiz kullanımını tespit ettiklerinde, kanun ve diğer yasal mevzuatlar çerçevesinde haklarını arayabileceklerdir.
- Eser sahibinin izni olmadan herhangi bir dijital mecrada eserin kopyalanması, dağıtılması, umuma iletilmesi veya yeniden düzenlenmesi telif hakkı ihlali sayılacaktır.
4. Dijital Platformların Sorumlulukları:
- Dijital platformlar, içeriklerin telif haklarına aykırılığını tespit etmek için Otomatik İçerik Tanıma Sistemi (OİTS) kurmak zorundadır.
- Telif hakkı ihlali tespit edilen içerikler, bildirim yapılmadan önce engellenmeli yada ihlal tespit edildiğinde hızla kaldırılmalıdır.
- Platformlar, içerik sahipleriyle gelir paylaşımı yapmalı ve bu paylaşımı şeffaf olarak rapor etmelidir.
- Aracı hizmet sağlayıcılar, içerik yüklemeyi engellemek, telif hakkı ihlallerini önlemek ve izinsiz içerikleri kaldırmak zorundadır.
5. Haber İçeriği ve Basın Yayıncıları:
- Dijital platformlarda, basın yayıncılarına ait haber içerikleri yalnızca hak sahipleriyle yapılan lisans anlaşmaları çerçevesinde yayınlanabilir.
- Lisanslama anlaşmaları adil/dengeli olmalı, içerik üreticilerini koruyacak şekilde düzenlenmelidir.
- Haber içeriklerinden elde edilen gelirlerin en az %30’u gazetecilere, muhabirlere, foto üreticilere ve yazarlarına dağıtılmalıdır.
6. Adil Kullanım ve İstisnalar:
Yukarıdaki esaslar ancak aşağıdaki durumlarda istisnaya tabidir:
- Eğitim ve Bilimsel Araştırma
- Eleştiri, Yorum ve Parodi
- Haber Bildirimi
- Arşivleme ve Koruma
- Engellilerin Erişimi
7. Kurumsal Yapı ve Denetim:
- Telif Hakkı İzleme Kurumu: Dijital telif haklarının etkin korunmasını sağlamak, dijital içeriklerin izinsiz kullanımını denetlemek ve dijital platformların faaliyetlerini izlemek amacıyla kurulumu sağlanacaktır.
- Telif Hakkı İzleme Kurulu: Dijital telif hakları ihlallerini çözme, eser tescil veri tabanını yönetme ve dijital telif hakları açısından kamuoyunu bilinçlendirmekle sorumludur.
8. Cezalar ve Yaptırımlar
- Dijital platformların yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda yıllık gelirlerinin %1’inden %5’ine kadar idari para cezası ile cezalandırılacaklardır. Tekrar durumunda bu oran %10’a kadar artırılabilir.
- Küçük ve orta ölçekli içerik sağlayıcılar için cezalar orantılı uygulanacaktır.
9. Teşvikler
- Dijital telif haklarına uyum sağlayan platformlara devlet tarafından teşvikler sunulacaktır.
10. Yürürlük
- Kanun, kabul edildiği tarihte yürürlüğe girecek ve uygulanacaktır.
Sonuç
Son yıllarda özellikle sosyal medya oldukça artan telif hakkı ihlallerinin denetlenmesi için özel kurumlar ve özellikle sosyal medya hizmet sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcılara belli yükümlülükler getiren bu teklifin oldukça yerinde olduğunu düşünüyoruz.
Yazarın “Borca Dayalı Kitle Fonlaması” isimli yazısına bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Hukuk ve Bilişim Dergisi’nin “Kripto Varlık Özel Sayısı”na ulaşmak için bağlantıya tıklayınız.
Yazar: Av. Ali ERŞİN (LL.M.) / Genel Koor.
Ankara Barosu’na kayıtlı avukattır. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2019 yılında mezun olmuştur. Hukuk ve teknoloji alanlarında çalışmalar yürütmekte olup, Hukuk ve Bilişim Dergisi ile Blog’un genel koordinatörlük ve editörlük görevlerini yürütmektedir. Anadolu Üniversitesi S.B.E. Özel Hukuk Anabilim Dalından “Metaverse Dünyasında Fikri Hakların Korunması” konulu yüksek lisans tezi ile mezun olmuştur.