TÜRK HUKUKUNDA DİJİTAL MİRAS
GİRİŞ
Miras, bir kişinin ölümünden sonra geride kalan tüm aktif ve pasif mallarının toplamıdır. Türk Hukukunda miras kavramını borçlar ve yükümlülükler, mülkiyet hakları, miras bırakanın ayni hakları, diğer malvarlığı hakları, taşınır ve taşınmazlara yönelik zilyetlikleri oluşturmaktadır. Bu konu TMK m.599 da belirtilmiştir.
Bu blog yazısında Dijital Miras Kavramı, Türk Hukukunda Dijital Miras, Türk Hukukunda Dijital Mirasa Yönelik Verilen Mahkeme Kararı konularını inceleyeceğiz.
DİJİTAL MİRAS
Teknoloji günümüzde hızla gelişmektedir. Teknolojinin hızla gelişmesinin avantajları olduğu gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Günümüzde internet hayatımızın merkezi haline gelmiştir. Dolayısıyla haberleşme, ulaşım, alışveriş, finans sektörü vb. internet hayatımızı etkisi altına almıştır. Tüm dünyada Zoom, Teamchat vb. haberleşme ve online toplantı uygulamaları yaygınlaşmıştır. İnsanlar vakitlerinin çoğunu evde ve iş yerlerinde geçirmektedir. Bu durumda Trendyol, Hepsiburada, Getir, Alibaba gibi alışveriş ve yazılım şirketleri odak noktası haline gelmiştir. Dünyanın gelir seviyesi en yüksek şirketleri arasında Apple, Microsoft, Amazon, Facebook, Alibaba gibi şirketler bulunmaktadır.. Bu nedenle tüketim şekilleri, içerikler değişmiştir. İnsanlar, Instagram, Twitter, Youtube gibi sanal ortamlarda sosyalleşmeye başlamıştır. Bununla birlikte blogger, influencer, youtuber, instagrammer gibi yeni meslek kolları ortaya çıkmıştır. Hatta kripto(sanal para) birimleri ortaya çıkmıştır.
Tüm bu değişimlerle birlikte miras kavramının içeriğini genişletmiştir. Maddi değere sahip taşınır ve taşınmaz kavramlar ile sınırlı kalmamıştır. Günümüzde, dijital miras önem arz etmektedir. Sosyal medya hesapları, işitsel ve görsel medya dosyaları, iletişim hizmetleri, yazılım hizmetleri, çevrimiçi alışveriş mağazaları, kripto para birimi hesapları, internet alan adları, online oyun karakterleri, e-ticaret web siteleri dijital miras alanına girmektedir.
TÜRK HUKUKUNDA DİJİTAL MİRAS
Türk hukukunda, dijital malvarlığı veya dijital miras konularına ilişkin henüz bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak TMK’ da malvarlığı türlerinin sınırlı sayıda belirlenmemiştir. Bu sebeple dijital malvarlığı vasiyetnamede belirtilerek mirasçılara intikali mümkün olmaktadır. Aynı zamanda dijital malvarlığına mirasçı atanması yolları ile mirasçılara intikali mümkün olmaktadır.
TÜRK HUKUKUNDA DİJİTAL MİRASA YÖNELİK VERİLEN MAHKEME KARARI
Türk hukukunda, dijital malvarlığı veya dijital miras konularına ilişkin henüz bir düzenleme bulunmamaktadır. Türk Hukukunda dijital malvarlığı veya dijital miras yeni ve gelişmekte olan kavramlardır. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6.Hukuk Dairesi 13.11.2020 tarihli kararı dijital miras kavramına ilişkindir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6.Hukuk Dairesi 2020/1149 Esas, 2020/905 Karar sayılı ilamı ile davacı mirasçılar tarafından dava açılmıştır. Bu davada, miras bırakanın cep telefonunda ICloud isimli bulut bilişim sistemini kullandığı tespit edilmiştir. Miras bırakanın cep telefonunda fotoğraf, video, ses kayıtları, medya dosyaları, dokümanlar, mailler, notlar gibi verilerin bu sistem üzerinde kayıtlı olduğu belirtilmiştir. Bu dokümanlara Apple kimliği ve şifresiyle erişilebilmektedir. Miras bırakanın hesabına bağlı olan ve bu hesap yolu ile kontrol edilen hesapta e-ticaret sitesi hesabı, hediye çekleri ve kuponları bulunmaktadır. Bu hesaplar terekeye konu olabilecek mal varlığını oluşturduğu belirtilmiştir.
Gerekçeleri gösterilerek bulut uygulama olan Icloud kimliği mirasa konu terekenin aktifi kabul edilmiştir. Icloud uygulaması “maddi değere haiz” veriler içerdiği için mirasa konu edinilmiştir. Günümüzde teknolojinin gelişmesi ile birlikte dijital mal varlıkları hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde sosyal medya hesapları, bankacılık mobil uygulamaları, finans uygulamaları kullanılmaktadır. Teknoloji hayatının her alanında kullanıcılar tarafından benimsenmiştir. Türk Hukukunda bu tür uyuşmazlıkların çözümü için mevzuat bulunmamaktadır. Bu nedenle mevcut ilke ve hükümler ışığında Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6.Hukuk Dairesinin karar vermiştir. Bu karar emsal niteliktedir. Miras hukukuna ilişkin bundan sonra doğacak benzer uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olacaktır.
Buna benzer kararlar verilirken dijital mal varlıklarına erişim sağlanmasında kişisel veriler ve kişisel hak ihlallerinin tartışılması gerekmektedir. Nitekim bu hususta ilk derece mahkemesi özel hayatın gizliliğini gerekçe göstererek davayı reddetmiştir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6.Hukuk Dairesi, mirasçıların miras bırakan kişinin şifrelerine ulaşmasının hukuka uygunluğunun denetimine ilişkin bir karar düzenlenmesi gerektiğini belirtmiştir.
SONUÇ
Günümüzde Teknoloji hayatın her alanında yer almaktadır. Dolayısıyla hukuk sistemlerini de etkilemektedir. Türk hukukunda, dijital malvarlığı veya dijital miras konularına ilişkin henüz bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak bu konuya ilişkin ilerleyen zamanlarda düzenleme yapılacağı ortadadır. Bu süreçte miras bırakanın menfaatleri ve kişilik hakları gözetilerek düzenleme yapılmalıdır. Aksi halde bireylerin adalete güveni sarsılacaktır.
Av. Ceren GÜNDÜZ’ün “Siber Zorbalık” hakkındaki yazısına bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Hukuk ve Bilişim Dergisi’nin Yeni Sayı’sını okumak için ise bağlantıya tıklayınız.
Yazar: Av. Ceren GÜNDÜZ
Av. Ceren Gündüz. Altınbaş Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2021 yılında mezun olduktan sonra çeşitli saygın hukuk bürolarında avukatlık mesleğini icra etmiş ardından kendi Hukuk Bürosunu açmıştır. Eğitim hayatı boyunca araştırmacı ruhu benimseyerek çeşitli sanatsal ve hukuksal etkinliklerde yer almış olup edebi metinlere, müziğe ve su sporlarına yakın ilgi beslemektedir. Hukuk ve Bilişim Dergisi’nde yazar olup, şu an İstanbul Barosu’na mensup avukatlık mesleğini sürdürmektedir.