ÜLKELERİN MERKEZ BANKASI DİJİTAL PARA ÇALIŞMALARI

Yazar: Suna Simge KORKMAZ[1]

Merkez Bankası Dijital Parası, ülkelerin merkez bankaları tarafından desteklenen resmi para birimlerinin dijital biçimidir. Teknolojinin gelişmesi ile birlikte para ve ödeme sistemleri dijital hale gelmiş ve dünya üzerindeki ülkeler merkez bankaları ile dijitalleşmeye ayak uydurma gereği duymuştur. Bu sebeple, birçok ülke, MBDP geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmaya başlamıştır. Sürekli değişim ve gelişime uğrayan bu çalışmalara ışık tutmak amacıyla, bu yazıda, 80 ülkede (Amerika Birleşik Devletleri, Afganistan, Almanya,  Andorra, Angola, Avustralya, Avusturya, Bahama Adaları, Bangladeş, Belize, Butan, Curaçao, Çek Cumhuriyeti, Çin, Danimarka, Ekvator, Fiji, Guatemala, Haiti, Hindistan, Hollanda, Hong Kong, İran, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamboçya, Kuveyt,  Kuzey Kore, Lübnan, Madagaskar, Makao, Marshall Adaları, Maldivler, Malezya,  Meksika, Mısır, Mikronezya Federal Devletleri, Moğolistan, Moritanya, Myanmar, Namibya,  Nepal,  Nijerya,   Norveç, Portekiz,  Palau, Pakistan,   Ruanda, Saint Martin, Senegal, Singapur, Slovakya, Slovenya, Solomon Adaları, Sri Lanka, Sudan, Suudi Arabistan, Şili, Tanzanya, Tayland, Tayvan, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tunus,  Türkiye,  Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vanuatu, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yunanistan, Zambiya, Zimbabve) merkez bankası dijital para sistemlerine ilişkin yapılan çalışmalara yer verilmiştir.

1- AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ

ABD, MBDP’yi geliştirme aşamasındadır. Ancak, ABD Başkanı Trump’ın 23 Ocak’ta imzaladığı “Dijital Finans Teknolojisinde Amerikan Liderliğini Güçlendirme” başlıklı kararnameyle kripto para birimleriyle ilgili bir çalışma grubu oluşturulması öngörülürken, Amerikan kurumlarının merkez bankası dijital para birimi geliştirmesi, çıkarması ve kullanması yasaklanmıştır (Reuters, 2025).

2- AFGANİSTAN

Afganistan’da MBDP’ye ilişkin herhangi bir bilgiye rastlanılmamış ve  2022 yılında bütün kripto para faaliyetleri ve  bitcoin işlemleri  yasaklanmıştır.

3-ALMANYA

Almanya MBDP’yi geliştirme aşamasındadır. Almanya’da merkez bankasının dijital para birimi “Dijital Euro”dur. Dijital Euro, merkez bankası parasının özellikle de euronun dijital bir biçimi olacaktır. Halk tarafından nakit para ile aynı şekilde sadece sanal formda kullanılabilir. Bu da dijital “Dijital Euro”yu perakende MBDP haline getirecektir.

Almanya merkez bankası 2021 yılında  MBDP’ye olan ihtiyacı ortadan kaldıracak elektronik menkul kıymetler için blockchain tabanlı dağıtılmış bir defteri test etmiş ve raporlar  yayınlamıştır. 2024 yılında  ise banka ortak bir MBDP araştırma projesi için Massachusetts Institute of Technology ile ortaklık kurduğunu açıklamıştır (Atlantic Council, 2025).

 4-ANDORRA 

Ülke MBDP’yi araştırma aşamasındadır. 2022 yılında  “Dijital Varlıklar Yasası” çıkarılarak MBDP konusunda çalışmalara başlamışlardır (CBDC Tracker, 2025l).

5-ANGOLA 

Ülke MBDP’yi araştırma aşamasındadır ve bu konuda herhangi bir düzenleme veya güncelleme bulunmamaktadır (CBDC Tracker, 2025j).

6-AVUSTRALYA  

Avustralya MBDP’ye ilişkin pilot çalışma aşamasındadır. Avustralya Merkez Bankası, “Dijital Finans Kooperatif Araştırma Merkezi” ile birlikte toptan MBDP ve varlık tokenizasyonu konusunda bir istişare başlatmıştır. Sektör üyelerini geri bildirimde bulunmaya ve Acacia projesinin bir parçası olarak 2025 yılında toptan tokenizasyon kullanım durumları için denemelere katılmaya davet etmektedir. Toptan MBDP’nin yanı sıra Acacia projesinin  tokenize mevduatlar da dahil olmak üzere özel dijital para biçimlerinin kullanımını araştırmayı planlamaktadır (Reserve Bank of  Australia, 2025).

 7-AVUSTURYA

Ülke MBDP’ye ilişkin geliştirme aşamasındadır. Avusturya Merkez Bankası 2020 yılında Delphi Projesi’ni başlatmış, 2021 yılında projenin ilk aşamasını tamamlamış ve  2022 yılında ise  ikinci aşamasına başlamıştır (Atlantic Council, 2025).

8-BANGLADEŞ

Ülke 2022 yılından itibaren MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır (Bangladesh Bank, 2024).

9-BELİZE 

Belize’de  “Merkez Bankası Dijital Para Birimi” ne ilişkin net bir çalışma bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

10-BENİN 

Ülkede etkin bir “Merkez Bankası Dijital Para Birimi” yoktur ve konuya ilişkin planlanan çalışmalar iptal edilmiştir  (Mariblock, 2025)

11-BUTAN 

Butan  Kraliyet Para Otoritesi  blok zinciri çözümlerinde küresel bir lider olan Ripple Labs ile iş birliği içinde Merkez Bankası Dijital Para Birimi  pilot uygulaması için önemli bir girişim başlatmıştır (CBDC Tracker, 2025a).

12-BAHAMALAR

Bahamalar’ın merkez bankası dijital para birimi Sand Dollar’dır. Sand Dolar merkezi, düzenlenmiş, istikrarlı, özel ve güvenli bir hesap birimi ve değişim aracı olup Bahamalar’da, döviz rezervleriyle desteklenen merkez bankasının doğrudan bir yükümlülüğüdür. Ayrıca, Merkez Bankası bu perakende merkez bankası dijital para birimi ile birlikte Bahamalar genelinde finansal hizmetler için hizmet sunum maliyetlerini düşürmeyi ve işlem verimliliğini artırmayı ve ülkedeki bankasız ve yetersiz bankalı topluluklar ve sosyo-ekonomik gruplar için düzenlenmiş ödemelere ve diğer finansal hizmetlere daha kapsayıcı erişimi teşvik etmeyi beklemektedir (Sanddollar, 2025).

13-CURAÇAO

Ülke’de  “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin aktif bir uygulama  bulunmamaktadır (CBDC Tracker, 2025p).

14-ÇİN

Çin’in MBDP (e-CNY, dijital yuan veya dijital renminbi olarak da bilinir)  şu anda lansman aşamasındadır (CBDC Tracker, 2025m). Haziran 2024 itibarıyla Çin’in dijital yuanı toplam 7 trilyon yuan (982 milyar $) tutarında işlem gerçekleştirdi. Bu rakam, Haziran 2023’ün sonunda kaydedilen 1,8 trilyon yuanın neredeyse dört katıdır (Atlantic Council 2025).

15-ÇEK CUMHURİYETİ

Çek Cumhuriyeti 2023 yılından beri MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır (Atlantic Council 2025).

16—DANİMARKA

Danimarka’da “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin çalışmalar aktif değildir  (Atlantic Council, 2025).

17-EKVATOR   

Ekvador Merkez Bankası, dijital para birimi “Sistema de Dinero Electrónico”yu 2017 yılında iptal etmiştir (Atlantic Council, 2025).

18-FİJİ            

Fiji Merkez Bankası, dijital para birimi çıkarmayı reddetti ve mevcut ulusal ödeme sistemlerini modernize etmek yerine buna odaklandığını söyledi (The Fiji Times, 2025).

19-GUATEMALA  

Guatemala MBDP’ye ilişkin çalışmalar aktif değildir (Banco de Guatemala, 2025).

20-HAİTİ    

Haiti’de MBDP’ye  ilişkin çalışmalar aktif değildir (Atlantic Council, 2025).

21-HİNDİSTAN

Hindistan merkez bankası dijital para birimi dijital rupi’dir. Hindistan’ın fiziksel para birimi olan Rupi’nin dijital biçimidir. Hindistan Merkez Bankası tarafından dijital biçimde çıkarılır ve kullanım kolaylığı vb. gibi fiziksel paraya benzer özellikler sunar  (Reserve Bank of India, 2025).

 22-HOLLANDA

Hollanda merkez bankası, geleceğin “Dijital Euro”su için MBDP araştırmalarında öncü rol oynamak istiyor. Ülke 2023 yılından beri MBDP’ye ilişkin geliştirme aşamasındadır. Hollanda merkez bankası dijital euro üzerine araştırma ve geliştirmeyle avro bölgesinde lider bir rol üstlenmektedir (Atlantic Council, 2025).

23-HONG KONG

Hong Kong MBDP’ye ilişkin pilot uygulama aşamasında olup merkez bankası dijital para birimleri alanındaki faaliyetlerini artırmaktadır. Ülke potansiyel kullanım durumlarını araştıran bir dizi yerel ve küresel girişimde yer almaktadır. Hong Kong’u MBDP için geleceğe hazırlamak, hükümetin “Fintech 2025” stratejisi kapsamındaki beş odak alanından biri olarak planlanmaktadır (KPGM, 2025).

24-İRAN

2024 yılında, İran bankacılık düzenleme kurumu, yaklaşık yedi yıl süren deneylerin ardından MBDP’yi perakende kullanım için ticari olarak piyasaya sürmeyi planladığını açıklamıştır. Ülke MBDP prototipini Basra Körfezi’ndeki Kış Adası’nda test etmeye başlayacaktır (Central Banking Newsdesk, 2024).

25-İZLANDA     

Ülkede MBDP’ye ilişkin çalışmalar aktif değildir (Atlantic Council, 2025).

26-JAMAİKA

Jamaika MBDP “JAM-DEX”in lansman aşamasındadır ve 2022 yılında piyasaya sürmüştür. Bu dijital para resmi olarak piyasaya sürülen ilklerden biri olsa da, merkez bankası insanların onu kullanmasını sağlamakta zorlanmıştır.  Ayrıca, 2024 yılının ocak ayında merkez bankası otoritesi, 10.000 POS sisteminin JAM-DEX QR kodlarını destekleyecek şekilde yükseltilmesi taahhüdünde bulunmuştur (Bank of Jamaica. 2025 )

27-JAPONYA

Japonya Merkez Bankası, “Dijital Yenin” teknik uygulanabilirliğini test etmek için Nisan 2023’te bir MBDP’ye ilişkin pilot aşamasına girdi. Japonya ile diğer birçok ülke arasındaki en büyük farklardan biri, özel sektördeki düzenlenmiş dijital para birimi girişimlerinin daha gelişmiş olmasıdır. Japonya Merkez Bankası ayrıca Avrupa Merkez Bankası ile Stella Projesi üzerinde yaptığı çalışmalarla sınır ötesi araştırmalara da katılıyor. (Ledger Insights, 2024a)

28-KAMBOÇYA

Kamboçya Merkez Bankası, DLT tabanlı bir bankalar arası ödeme sistemi olan Project “Bakong” projesini başlatmış olsada “Bakong” bir MBDP değildir (CBDC Tracker, 2025n).

29-KUVEYT

Ülkede “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin çalışmalar aktif değildir (Atlantic Council, 2025).

30-KUZEY KORE

Ülkede MBDP’ye  ilişkin çalışmalar aktif değildir (Atlantic Council, 2025).

31-LÜBNAN

Ülkede MBDP’ye ilişkin güncel çalışmalar bulunmamaktadır ve ülkede aktif bir Merkez Bankası Dijital Para Birimi bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

32-MAKAO

2024 yılının aralık ayında Makao Para Otoritesi bir MBDP teknik raporu ve MBDP’nin farklı yönlerini açıklayan bir dizi web sayfası yayınlamıştır. Buna göre, Makao Para Otoritesi, MBDP’ye ilişkin üç aşamalı bir plan oluşturmuştur. İlk adım, merkezi yönetim ve iki kademeli operasyonlara izin veren bir sistem geliştirmek, İkinci adım iç denemeler yapmaktır. Üçüncü adım ise MBDP’yi kamuoyu ile test etmektir. 2024 itibariyle sadece ilk adım tamamlanmıştır (Coingeek, 2024c)

33-MARSHALL ADALARI      

Marshall Adalarında Merkez Bankası bulunmamaktadır. Dolayısıyla dijital para birimi merkez bankası dijital para birimi olarak geçmez (Atlantic Council, 2025).

34-MALDİVLER

Maldivler 2023 yılından beri MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır (CBDC Tracker, 2025o).

35-MALEZYA

Malezya MBDP’ye ilişkin pilot  uygulama aşamasındadır. Nijerya Merkez Bankası iki MBDP prototipinin geliştirilmesinde önemli bir katılım sağlamakta ve Dunbar adlı sınır ötesi, toptan MBDP projesinin pilot uygulama aşamasında faaliyet göstermektedir (CBDC Tracker, 2025k).

36-MADAGASKAR

Madagaskar 2023 yılından beri MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır. Madagaskar Merkez Bankası, ülkede MBDP’ye yönelik artan uluslararası ilgiye yanıt olarak 2020 yılında MBDP araştırmasına yönelik yaklaşımını ana hatlarıyla açıklayan bir sayfalık bir belge olan e-Ariary projesini yayınlamıştır (Atlantic Council, 2025).

37-MEKSİKA               

Meksika MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır Bu araştırma büyük ölçüde bir MBDP’nin çıkarılması ve sürdürülmesine ilişkin yasal, idari ve teknik gerekliliklerin belirlenmesini içeriyor  (CBDC Tracker, 2025ı).

38-MISIR

Mısır merkez bankası dijital para birimi olan “Dijital Pound”u 2030 yılına kadar piyasaya sürmeyi planlamakta ve  önümüzdeki altı yıl içinde tüm vatandaşların tam finansal katılımını sağlamak için finans sektörünü geliştirmeyi hedeflemektedir (Atlantic Council, 2025).

39-MİKRONEZYA FEDERAL DEVLETLERİ    

Mikronezya  Federal Devleti MBDP ile ilgili resmi bir  politika belirlememiştir (Atlantic Council, 2025).

40-MOĞOLİSTAN

Ülke 2022 yılından beri MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır (CBDC Tracker, 2025ö).

 41-MORİTANYA

Ülke 2023 yılından beri MBDP’ye ilişkin araştırma aşamasındadır. Moritanya Merkez Bankası, 2024 yılında MBDP’nin geliştirilmesini araştırmak üzere Alman güvenlik teknolojisi grubu “G+D” ile ortak bir proje başlattığını duyurmuştur (CBDC Tracker, 2025h).

42-MYANMAR

Ülke,  2021 yılında “Dijital Myanmar Kyatı”nı uygulamaya koymuş ve ülkede bu dijital para birimi önemli ölçüde kullanılmıştır (Central Bank of Myanmar, 2025).

43-NAMİBYA

Namibya Merkez Bankası otoriteleri 2022 yılında  bir MBDP çıkarmayı planladığını açıklamış ancak lansmanın finansal istikrar üzerinde etkileri olabileceği konusunda uyarıda bulunmuştur. Namibya Merkez  Bankası, 2024 yılının kasım ayında ortak para alanı’ndan (örneğin Namibya, Güney Afrika, Svaziland ve Lesotho) merkez bankacılarının katıldığı bir toplantıya ev sahipliği yapmıştır. Resmi medya açıklamasında, gündemde MBDP’nin bölgeyi nasıl etkileyebileceğinin tartışıldığı belirtilmiş ancak herhangi bir ek ayrıntı sunulmamıştır (IMF, 2025).

44-NEPAL

Ülke şu anda MBDP için araştırma aşamasındadır. Nepal’de bir MBDP’nin aşamalı olarak uygulamaya konulması ve 2026’da tam olarak yaygınlaştırılması öngörülmüştür. Nepal merkez bankası’nın Nepal’de MBDP’yi devreye sokması önemli stratejik alanlardan biridir (Nepal Rastra Bank, 2025).

 45-NİJERYA 

Nijerya Merkez Bankası 2021 yılında MBDP olan  “eNaira “yı  başlattı. Nijerya’nın MBDP bankaların ve diğer finans kuruluşlarının vatandaşlar ile Nijerya Merkez Bankası arasında üçüncü bir taraf olarak hareket ettiği aracı bir MBDP’dir (CBDC Tracker, 2025g).

46-NORVEÇ 

Ülke şu anda MBDP için  pilot araştırma aşamasındadır. Tıpkı nakit paralar gibi  MBDP’de Norveç Merkez Bankası tarafından ihraç edilecektir. Norveç’te MBDP, bugün nakit parada olduğu gibi yasal bir ödeme aracı haline gelirse sahipleri bunu neredeyse tüm ödeme durumlarında kullanabileceklerdir. Ülke, merkez bankası dijital paraları arasında karşılıklı bağlantı ve birlikte çalışabilirliği test edecek olan icebreaker projesine katıldı (Norges Bank, 2025).

47-PALAU

Palau Stablecoin, Palau Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen ve yönetilen, tamamen ABD doları nakit bakiyeleriyle desteklenen bir dijital para birimidir (Atlantic Council, 2025).

48-PAKİSTAN

Pakistan’da önerilen yeni bir yasa tasarısı, ülkenin bir MBDP çıkarmasının önünü açmış ve dijital para birimlerinin kullanılmasının temelini atmıştır. Federal hükümet, Güney Asya ülkesinde dijital para birimlerini yasallaştırarak Pakistan Devlet Bankasının yasada değişiklik yapılmasını önermiştir (Coingeek, 2024a).

49-PORTEKİZ

Portekiz şu anda  MBDP için araştırma aşamasındadır. Portekiz merkez bankası dijital euro üzerindeki çalışmalarını büyük ölçüde Avrupa Merkez Bankası’na devretmiştir (Atlantic Council, 2025).

50-RUANDA 

Ruanda önümüzdeki iki yıl içinde kendi ulusal MBDP’yi geliştirmeyi hedeflemektedir. Ruanda Ulusal Bankası’na  göre bu girişimin, Ruandalılara fiziksel nakit yerine güvenli, ücretsiz ve kullanışlı bir alternatif sunması beklenmektedir  (CBDC Tracker, 2025r).

51-SAINT MARTIN

Ülke’de  “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin aktif bir uygulama  bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

 52-SENEGAL

Senegal’in MBDP “eCFA” iptal edilmiştir. Bunun nedeni Senegal merkez bankasının söz konusu dijital paranın tasarımının e-para düzenlemelerine veya uyumluluğuna uymadığına inanmasıdır (Atlantic Council, 2025).

53-SİNGAPUR

Ülke şu anda MBDP için pilot araştırma aşamasındadır. Singapur Para Otoritesi, Ubin, Jasper ve Dunbar projeleri aracılığıyla MBDP’nin sınır ötesi test edilmesinde lider olmuş, çoklu MBDP düzenlemelerinin oluşturulmasını araştırmıştır. Hem perakende hemde toptan MBDP için pilot uygulama uygulanmıştır (Basçı ve Korkmaz, 2024).

54-SLOVAKYA 

Slovakya şu anda MBDP araştırma aşamasındadır. Slovakya’nın merkez bankası, Avrupa Merkez Bankası’nın dijital avro konusundaki çalışmalarını büyük ölçüde ertelemiş, ancak bu süre zarfında kendi araştırmalarına da katkıda bulunmuştur. Yasa koyucular 2023 yılında anayasayı değiştirerek nakit paranın ödemeler için bir seçenek olarak kalmasını sağlamıştır (Atlantic Council, 2025).

55-SLOVENYA

Slovenya  MBDP için araştırma aşamasındadır. Slovenya Merkez Bankası Banka Slovenije, Avrupa Merkez Bankası ve diğer Euro Bölgesi ülkelerinin merkez bankalarıyla birlikte Dijital euronun araştırma ve geliştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır (Cbdctalks, 2025b).

56-SOLOMON ADALARI

Ülke, 2022 yılından itibaren MBDP için  araştırma aşamasındadır (Atlantic Council, 2025).

57-SRİ LANKA  

Sri Lanka’daki otoriteler 2024 yılında MBDP’yi yıl sonuna kadar piyasaya sürmeyi planladığını ve kamuoyu istişaresinden sonra MBDP pilot uygulamasına geçeceğini bildirmiştir (Coingeek, 2024b).

58-SUDAN  

Ülke MBDP’lere ilişkin  araştırma aşamasındadır (Atlantic Council, 2025).

59- SUUDİ  ARABİSTAN

Suudi Arabistan MBDP’lere ilişkin pilot aşamadadır. Suudi Merkez Bankası, MBDP’lerle deneyler yaptığını ve denemeye devam edeceğini bildirmiş ve Suudi Arabistan, Körfez ülkelerinin artan ilgisiyle merkez bankası dijital para birimi (MBDP) için çok ülkeli bir girişime katılan son ülke olmuştur (CBDC Tracker, 2025f).

60-ŞİLİ

Ülke şu anda MBDP için  araştırma aşamasındadır. 2022 yılının mayıs ayında Şili Merkez Bankası MBDP ihracına ilişkin ilk raporunu,   2024 yılında  ikinci raporunu yayınlamıştır (CBDC Tracker, 2025e).

61-TANZANYA

Ülke şu anda MBDP için  araştırma aşamasındadır. Haziran 2024’te Tanzanya Maliye Bakan Yardımcısı bir parlamento oturumunda “Tanzanya Merkez Bankasının MBDP potansiyel tanıtımı konusunda araştırma yaptığını” duyurmuştur (Atlantic Council, 2025).

62-TAYLAND

Ülke  MBDP için  pilot çalışma aşamasındadır. Dijital baht, kripto para birimiyle aynı teknoloji olan blockchain teknolojisiyle dijital olarak yaratılmış bir para birimidir, ancak dijital baht merkez bankası tarafından çıkarılacaktır. Nakit veya banknot gibidir ancak dijital biçimdedir. Borç yükü aracıda değil, doğrudan merkez bankasındadır. Tayland’da MBDP, Tayland Bankası tarafından çıkarılan itibari paraya benzerdir ve değişim aracı, değer saklama aracı ve hesap birimi olarak hizmet edebilir, ancak “dijital” bir biçimdedir (The Bank of Thailand, 2025).

63-TAYVAN

Tayvan Merkez Bankası bir MBDP geliştirme araştırmasında önemli adımlar atmış ve bu da bir prototip platformun geliştirilmesiyle sonuçlanmıştır. MBDP’nın tanıtımının küresel bir yarış olmadığını vurgulayan merkez bankası yasal çerçeveyi ve diğer ilgili konuları tartışmak üzere 2025’te çok sayıda kamu duruşması ve brifing düzenlemeyi planladığını duyurmuştur (Taiwan Central Bank, 2025).

64-TONGA

Ülke, 2022 yılından itibaren MBDP için  araştırma aşamasındadır (Atlantic Council, 2025).

 65-TRINIDAD VE TOBAGO 

Ülke’de  “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin aktif bir uygulama  bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

 66-TUNUS

 Ülke şu anda MBDP için  geliştirme aşamasındadır. 2019 yılında Tunus’un bir MBDP başlattığına dair haberler yayıldı. Ancak,  Tunus Merkez Bankasından resmi bir basın açıklaması yapılarak  MBDP için araştırma aşamasında oldukları belirtildi. 8 Temmuz 2021’de  Fransa ve Tunus Merkez Bankası  ile işbirliği içinde bir merkez bankası dijital para birimini yedinci başarılı denemesini gerçekleştirdi. Bu çaba, Mart 2020’de başlatılan ve Prosperus liderliğindeki bir konsorsiyumun yer aldığı deneysel bir girişimin parçasıydı (Cbdctalks, 2025a).

67-TÜRKİYE

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2022 yılında MBDP pilot uygulamasının ilk aşamasını başlatmış ve dijital Türk lirası ağında ilk işlemini gerçekleştirmiştir. 2023 yılında ise MBDP’lere ilişkin pilot programının ilk aşamasını tamamlamıştır (TCMB, 2023).

68-UGANDA 

 Uganda’dabir “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin uygulanan aktif bir uygulama yoktur (CBDC Tracker, 2025d).

69-UKRAYNA 

Ukrayna Ulusal Bankası, merkez bankası dijital para birimleri üzerinde araştırmalarını sürdürmektedir. Ülke resmi paralarının  dijital biçimi olan e-hryvnia’yı oluşturmak için çalışmaktadır. E-hryvnia, Ukrayna ulusal bankası tarafından çıkarılan Ukrayna para biriminin elektronik bir formudur. Temel amacı ise, paranın tüm işlevlerini etkin bir şekilde yerine getirmek ve nakit ve nakit olmayan resmi para formlarını tamamlamaktır (National Bank of Ukraine, 2025).

70-UMMAN

Ülke şu anda MBDP için araştırma aşamasındadır. Umman Merkez Bankası İcra Kurulu Başkanı Sayın Tahir Salim Al Amri, 7. Yeni Çağ Bankacılık Zirvesi sırasında MBDP’na ilişkin konuları yorumlamış, bir MBDP geliştirmekte olduğunu açıklamıştır (Central Bank of Oman, 2024).

71-URUGUAY  

Ülkede dijital para birimi pilot programı 2018 yılında başarıyla tamamlanmış, daha sonra MBDP’lere ilişkin aktif bir çalışma yapılmamıştır (Atlantic Council, 2025).

 72-ÜRDÜN

Ürdün Merkez Bankası,  Ürdün dinarına bağlı yasal bir dijital para birimi geliştirmek için MBDP için araştırma aşamasındadır. Banka ilk  olarak 2022 yılının şubat ayında bir MBDP araştırması yaptığını duyurmuş fakat dijital bir para birimi çıkarmanın temel nedenlerini hala belirleyememiştir (Human Rights Foundation, 2025a).

 73-VANUATU

Vanuatu’da MBDP’lere ilişkin bazı yasal reformlar yapılmıştır. Ancak IMF, “Vanuatu’da bir MBDP’yi test etmek ve benimsemek için teknik kapasite ve altyapıdan yoksun olduğu” açıklamasını yapmıştır (Atlantic Council, 2025).

74-VENEZUELA

Venezuela’da MBDP”na ilişkin aktif bir uygulama yoktur (Human Rights Foundation, 2025b).

 75-VİETNAM 

Vietnam’da  MBDP”na ilişkin aktif bir uygulama bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

76-YEMEN  

Ülkede 2022 yılından itibaren  MBDP için çalışmalarını sürmekte ve şu an MBDP araştırma aşamasındadır (CBDC Tracker, 2025c).

77-YENİ ZELANDA    

Ülke şu anda MBDP için araştırma aşamasındadır. Yeni Zelanda merkez bankası, 2026 yılına kadar hükümete  “MBDP için gösterge niteliğinde bir iş sunmayı” amaçladığı için, potansiyel bir merkez bankası dijital para birimi hakkındaki kamu istişaresinde bulundu ve bu istişarede rekor sayıda yanıt aldı. MBDP, Yeni Zelanda’nın nakit kullanımındaki düşüşü ele almaya yönelik strateji planlamasının bir parçası olarak düşünülmelidir (Reserve Bank, 2025).

 78-YUNANİSTAN  

Yunanistan şu anda MBDP için araştırma aşamasındadır. Yunanistan merkez bankası en çok kripto para kullanımıyla mücadele etmek için kullanılan MBDP’lerle ilgileniyor gibi görünüyor (CBDC Tracker, 2025b).

79-ZAMBİYA   

Zambiya’da “Merkez Bankası Dijital Para Birimi”ne ilişkin güncel çalışmalar bulunmamaktadır ve ülkede aktif bir MBDP bulunmamaktadır (Atlantic Council, 2025).

80-ZİMBABVE  

Zimbabve Merkez Bankası yerel para birimini istikrara kavuşturmak  amacıyla altın destekli ZiG  (Zimbabwe Gold) adı verilen yeni bir altın destekli  MBDP’yi  5 Nisan 2024’te piyasaya sürdü. ZiG, Zimbabve’nin 2008’den bu yana ABD dolarından bağımsız hale getirecek yeni bir para birimi yaratma yönündeki altıncı girişimidir (Ledger Insights, 2024a).

Sonuç

Bu yazıda 80 ülkede (Amerika Birleşik Devletleri, Afganistan, Almanya,  Andorra, Angola, Avustralya, Avusturya, Bahama Adaları, Bangladeş, Belize, Butan, Curaçao, Çek Cumhuriyeti, Çin, Danimarka, Ekvator, Fiji, Guatemala, Haiti, Hindistan, Hollanda, Hong Kong, İran, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamboçya, Kuveyt,  Kuzey Kore, Lübnan, Madagaskar, Makao, Marshall Adaları, Maldivler, Malezya,  Meksika, Mısır, Mikronezya Federal Devletleri, Moğolistan, Moritanya, Myanmar, Namibya,  Nepal,  Nijerya,   Norveç, Portekiz,  Palau, Pakistan,   Ruanda, Saint Martin, Senegal, Singapur, Slovakya, Slovenya, Solomon Adaları, Sri Lanka, Sudan, Suudi Arabistan, Şili, Tanzanya, Tayland, Tayvan, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tunus,  Türkiye,  Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vanuatu, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yunanistan, Zambiya, Zimbabve) merkez bankası dijital parasına ilişkin yapılan çalışmalar özetlenmiştir. Bu ülkelerin MBDP geliştirmeye ilişkin geldikleri aşamayı özetleyen tablo ekteki gibidir.

Tablo 1: Ülkelerin Merkez Bankası Dijital Parası Uygulamasındaki Durumu

Kaynak: Atlantic Council (2024) “Central Bank Digital Currency Tracker” 01 Ocak 2025 tarihinde  https://www.atlanticcouncil.org/cbdctracker/ adresinden erişildi.

Yazar: Suna Simge KORKMAZ[1]

Kaynakça

Atlantic Council (2025) “Central Bank Digital Currency Tracker” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.atlanticcouncil.org/cbdctracker/ adresinden erişildi.

Banco de Guatemala (2025) 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.banguat.gob.gt/ adresinden  erişildi.

Başçı, E, Korkmaz S. (2024)., Merkez Bankası Dijital Parası: Yeni Gelişmeler ve Sınır Ötesi Ödemelerde Kullanımı,Türkiye Bankalar Birliği Bankacılar Dergisi, 130, 17-38.

Bangladesh Bank (2025) “Central Bank Digital Currency” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.bb.org.bd/en/index.php adresinden  erişildi.

Bank of Jamaica. (2025)  “Jam-Dex”  01 Ocak 2025 tarihinde https://boj.org.jm/core-functi ons/currency/cbdc/ adresinden  erişildi.

CBDC Tracker (2025a) “Bhutan” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /bhutan adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025b) “Greece” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /greece adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025c) “Yemen” 01 Ocak 2025 tarihinde hhttps://cbdctracker.hr f.org/currency /yemen adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025d) “Uganda” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /uganda adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025e) “Chili” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency/chili adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025f) “Suudi Arabia” 01 Ocak 2025 tarihinde hhttps://cbdctracker.hr f.org/currency/suudiarabia adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025g) “Nigeria” 01 Ocak 2025 tarihinde hhttps://cbdctracker.hr f.org/currency /nigeria adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025h) “Mauritinia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /mauritania adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025ı) “Mexico” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /mexico adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025j) “Angola” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /angola adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025k) “Malesia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /andorra adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025l) “Andorra” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /malesia adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025m) “China” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /china adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025n) “Cambodia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /cambodia  adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025o) “Maldives” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /maldives  adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025ö) “Mongolia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /mongolia  adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025p) “Curaçao” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency /curaçao adresinden erişildi.

CBDC Tracker (2025r) “Rwanda” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctracker.hr f.org/currency/rwanda  adresinden erişildi.

Cbdctalks (2025a) “Tunusia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctalks.com/country/tunisia/  adresinden erişildi.

Cbdctalks (2025b) “Slovenia” 01 Ocak 2025 tarihinde https://cbdctalks.com/country/slovenia/ adresinden erişildi.

Coingeek (2024a)  “Pakistan warms up to digital assets with new bill” 01 Ocak 2025 tarihinde https://coingeek.com/pakistan-warms-up-to-digital-assets-with-new-bill/#:~:text=A%20new%20proposed%20bill%20in,in%20the%20South%20Asian%20nation. adresinden erişildi.

Coingeek (2024b)  “Sri Lanka’s central bank mulls CBDC launch before end of 2024” 01 Ocak 2025 tarihinde https://coingeek.com/sri-lanka-central-bank-mulls-cbdc-launch-before-end-of-2024/#:~:text=Sri%20Lanka’s%20banking%20regulator%20has,as%20a%20tentative%20launch%20date. adresinden erişildi.

Coingeek (2024c)  “Macau plans to launch CBDC and link it to digital yuan, e-HKD” 01 Ocak 2025 tarihinde https://coingeek.com/macau-plans-to-launch-cbdc-and-link-it-to-digital-yuan-e-hkd/adresinden erişildi.

Central Bank of Myanmar (2025) “Central Bank of Myanmar” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.cbm.gov.mm/ adresinden erişildi.

Human Rights Foundation (2025a) “Jordan” 01 Ocak 2025 tarihinde https:://cbdctrac ker.hrf.org/currency/venezuela adresinden erişildi.

Human Rights Foundation (2025b) “Venezuela” 01 Ocak 2025 tarihinde https:://cbdctrac ker.hrf.org/currency/venezuela adresinden erişildi.

IMF (2025) “Namibia: Retail Central Bank Digital Currency Exploration and Roadmap” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.imf.org/en/Publications/high-level-summary-technical-assistance-reports/Issues/2025/02/10/Namibia-Retail-Central-Bank-Digital-Currency-Exploration-and-Roadmap-561841adresinden erişildi.

KGPM (2024) “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://kpmg.Com /cn/en/home/insights/2024/07/hong-kong-banking-report-2024/cbdc.h tml# :~:text= Hong%20K ong%20has%20been%20stepping,government’s%20%E2%80%9CFintech%202 025% E2%80%9D%20strategy adresinden erişildi.

Ledger Insights (2024a) “Zimbabwe switches to gold-backed ZiG currency, inspired by digital token” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.ledgerinsights.com/zimbabwe-switches-to-gold-backed-zig-currency-inspired-by-digital-token/  adresinden erişildi.

Ledger Insights (2024b) “Bank of Japan reveals low recognition of CBDC by the public” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.ledgerinsights.com/cbdc-bank-of-japan-reveals-low-recognition-by-the-public/  adresinden erişildi.

Mariblock (2025) “25 of 130 countries exploring CBDC’s arı in africa report” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.m ariblo ck.com/25-of-130-countries-exploring-cbdcs-are-in-africa-report/ adresinden erişildi.

National Bank of Ukraine (2025)  “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://bank.gov .ua/en/payments/e-hryvnia adresinden erişildi.

Nepal Rastra Bank  (2025) “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.nrb.o rg.np/contents/uploads/2 022/10/CBDC-for-Nepal.pdf adresinden erişildi.

Norges Bank, (2025) “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.norg es-bank.no/en/topics/financial-stability/cbdc/ adresinden erişildi.

Reserve Bank of New Zealand (2025) “Digital cash” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.rbnz.govt.nz/money-and-cash/digital-cash adresinden erişildi.

Reserve Bank of  Australia (2025) “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.rba.gov.au/payments-and-infrastructure/central-bank-digital-currency/ adresinden erişildi.

Reserve Bank of India (2025) “Digital Rupee” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.rba.gov.au/payments-and-infrastructure/central-bank-digital-currency/ adresinden erişildi.

Reuters (2025)  “Trump’s digital dollar ban gives China and Europe’s CBDCs”  01 Ocak 2025 tarihinde https://www.rbnz.govt.nz/money-and-c ash/digital -cash adresinden erişildi.

Sanddollar (2025) “Sanddollar” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.sanddoll ar.bs/about#:~:text=Sand%20Dollar%20is%20a%20central,backed%20by%20the%20foreign%20reserves  adresinden erişildi.

Taiwan Central Bank (2025)  “Taiwan Central Bank Advances Research on CBDC with Emphasis on Public Consultation” 01 Ocak 2025 tarihinde https://digitalpoundfoundation.com/taiwan-central-bank-advances-research-on-cbdc-with-emphasis-on-public-consultation/ adresinden erişildi.

The Bank of Thailand (2025)  “CBDC” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.bot.or.th/en/financial-innovation/digital-finance/central-bank-digital-currency .html#:~:text=Central%20Bank%20Digital%20Currency%20(CBDC,in%20a%20%E2%80 % 9Cdigital%E2%80%9D%20form. adresinden erişildi.

The Fiji Times (2025) “RBF says no to digital Fiji dollar” 01 Ocak 2025 tarihinde https://www.fijitimes.com.fj/rbf-says-no-to-digital-fiji-dollar/” adresinden erişildi.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. (2023a) Dijital Türk Lirası birinci faz değerlendirme raporuna ilişkin basın duyurusu. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.

[1]* Hazine ve Maliye Bakanlığı, Uzman, Polis Akademisi İstihbarat Araştırmaları Yüksek Lisans mezunu, https://orcid.org/0000-0002-2420-2753.

Suna Simge KORKMAZ

ABD almanya amerika cdbc çin kripto para MASAK maska